§ 11 · Ад правіла да аргументаванага адказу

Правапіс прыстаўных галосных

Прыстаўны галосны дапамагае вымаўленню збегу зычных. Яго напісанне можа залежаць ад папярэдняга слова, паўзы і будовы слова.

КанспектРэдагаваннеПадрыхтоўка да ЦЭ · трэніроўка
01 / КАНСПЕКТ

Перад збегам зычных з м

Прыстаўное і перад збегам зычных, які пачынаецца з м, пішацца незалежна ад папярэдняга гука. Таму пасля галоснага яно не знікае па правіле, якое дзейнічае для р і л.

Назіранне і прыклад

Імгненне, імклівы, імчаць; адно імгненне.

Разбор
Пачатковая група м + зычны мае сваю ўмову. Нельга ўжываць да яе ўсе правілы слоў з р, л.
02 / КАНСПЕКТ

Перад р і л

У словах з прыстаўным і перад збегам зычных з пачатковымі р, л прыстаўное і пішацца ў пачатку сказа, пасля знака прыпынку або слова на зычны. Пасля слова на галосны без паўзы яно не пішацца.

Назіранне і прыклад

Без ільгот; вялікая льдзіна; цвік іржавы; на ржавым цвіку.

Разбор
Вызначаецца не апошняя літара самога слова, а пазіцыя перад ім.
03 / КАНСПЕКТ

Паўза змяняе ўмовы

Знак прыпынку, які аддзяляе слова, аднаўляе ўмовы пачатку вымаўлення. Таму аднаго факта «папярэдняе слова заканчваецца на галосны» недастаткова. Трэба прачытаць усё спалучэнне.

Назіранне і прыклад

Палатно льняное; палатно, ільняное і мяккае, ляжала на стале.

Разбор
Пасля коскі перад збегам лн з’яўляецца прыстаўное і.
04 / КАНСПЕКТ

Пасля прыстаўкі

Пасля прыстаўкі на галосны і ў складаным слове пасля галоснага першай часткі прыстаўное і выпадае. Пасля прыстаўкі на зычны яно пераходзіць у ы.

Назіранне і прыклад

Заржавець, прымчацца, вокамгненна; абылгаць, адымжэць.

Разбор
Спачатку аддзяліце прыстаўку і корань. Мяжа ўнутры слова не тоесная мяжы паміж асобнымі словамі.
05 / КАНСПЕКТ

Варыянты і праверка

У некаторых словах магчымыя варыянты з і і а: імшара / амшара, іржаны / аржаны. Не ўсе выпадкі выбару прыстаўнога галоснага вызначаюцца адной формулай. Сумнеўныя формы правярайце па слоўніку.

Назіранне і прыклад

Імшара і амшара — слоўнікавыя варыянты.

Разбор
Калі заданне патрабуе адзін адказ, яго ўмова павінна выключаць варыянтнасць.
Рэдактарская практыка

Знайсці прычыну памылкі

Прапануйце выпраўленне, затым параўнайце з разборам.

Патрабуе выпраўлення

На стале ляжала льняная сурвэтка. Пасля коскі заўсёды таксама пішам «льняная».

Варыянт выпраўлення і абгрунтаванне

Пасля галоснага без паўзы: «ляжала льняная сурвэтка»; пасля знака прыпынку: «сурвэтка, ільняная і мяккая».

У другой канструкцыі знак прыпынку змяняе ўмовы напісання прыстаўнога і.

Разгорнуты адказ

Правіла → доказ → выснова

Растлумачце выпраўленне з папярэдняга задання ў 4–6 сказах. Назавіце ўмову прымянення правіла, прывядзіце свой прыклад і пакажыце, чым ён адрозніваецца ад памылковага варыянта.

Разгорнуты тэкст не ацэньваецца аўтаматычна. Супастаўце яго з разборам або абмяркуйце з настаўнікам.

Экзаменацыйныя навыкі

Тэматычная трэніроўка А / В

У А адзначце ўсе правільныя адказы; у В увядзіце адказ паводле ўмовы. Кожнае цалкам выкананае заданне — 1 навучальны бал, максімум — 6. Частковыя адказы ў А не залічваюцца.

Аўтарскія заданні для падрыхтоўкі. Гэта не афіцыйны варыянт ЦЭ і не яго сістэма ацэньвання.

A1. Адзначце правільныя спалучэнні.
A2. Адзначце правільныя напісанні.
B1. Раскрыйце дужкі: вялікая (і)льдзіна. Запішыце ўсё спалучэнне.
B2. Раскрыйце дужкі: без (і)льгот. Запішыце ўсё спалучэнне.
B3. Запішыце правільна: адно (і)мгненне.
B4. Запішыце адно слова: за + іржавець.

Загрузка прагрэсу…

↑