§ 12 · Ад правіла да аргументаванага адказу

Правапіс звонкіх і глухіх, свісцячых і шыпячых зычных

Вымаўленне зычнага залежыць ад суседніх гукаў, але ў корані літара часта захоўвае праверачную форму. Аналізуем гук і напісанне асобна.

КанспектРэдагаваннеПадрыхтоўка да ЦЭ · трэніроўка
01 / КАНСПЕКТ

Аглушэнне

Звонкія шумныя зычныя перад глухімі і на канцы слова аглушаюцца. На пісьме ў корані гэта звычайна не адлюстроўваецца. Каб выбраць літару, змяніце слова або падбярыце аднакаранёвае.

Назіранне і прыклад

След — сляды; лыжка — лыжак.

Разбор
У праверачнай форме пасля патрэбнага зычнага з’яўляецца галосны, які дазваляе пачуць яго выразней.
02 / КАНСПЕКТ

Азванчэнне

Глухі шумны перад звонкім шумным можа вымаўляцца звонка. Гэта не азначае аўтаматычнай замены літары. Праверка павінна пацвярджаць менавіта той корань і тое значэнне, якія ёсць у слове.

Назіранне і прыклад

Малацьба — малаціць.

Разбор
У слове малацьба зычны гучыць звонка, але напісанне ц пацвярджаецца словам малаціць.
03 / КАНСПЕКТ

Свісцячыя і шыпячыя

У суседстве свісцячыя і шыпячыя прыпадабняюцца. У корані іх напісанне правяраецца формай, у якой няма гэтага ўплыву. Нельга ператвараць фанетычны запіс у арфаграфічны.

Назіранне і прыклад

Сцежцы — сцежачка; пераносчык — пераносіць.

Разбор
У першым выпадку захоўваем ж, у другім — с, хоць побач з іншым зычным гучанне змяняецца.
04 / КАНСПЕКТ

Два зычныя ў канцы

Калі ў канцы слова стаяць два звонкія шумныя, аглушацца могуць абодва. Правяраць трэба ўсё спалучэнне, а не толькі апошнюю літару.

Назіранне і прыклад

З’езд — з’езды; дождж — дажджы.

Разбор
Канцавое гучанне не дае непасрэднага адказу на пытанне аб літарах.
05 / КАНСПЕКТ

Слоўнікавыя выпадкі

Калі прыдатную праверачную форму падабраць нельга, карыстаюцца арфаграфічным слоўнікам. Асабліва гэта датычыцца запазычанняў. Падобнае па гучанні слова не з’яўляецца доказам.

Назіранне і прыклад

Баскетбол, вакзал, айсберг.

Разбор
Гэтыя напісанні трэба правяраць па слоўніку і запамінаць, а не выдумляць штучныя праверачныя словы.
06 / КАНСПЕКТ

Мяжа прымянення

Правілы каранёвых зычных не варта змешваць з правіламі прыставак з-/с-, раз-/рас-. Спачатку вызначце марфему, у якой знаходзіцца арфаграма, затым выбірайце спосаб праверкі.

Назіранне і прыклад

Лыжка — праверка кораня; распісаць — прыстаўка перад глухім.

Разбор
Аднолькавая з’ява ў вымаўленні можа мець рознае пісьмовае афармленне ў розных марфемах.
Рэдактарская практыка

Знайсці прычыну памылкі

Прапануйце выпраўленне, затым параўнайце з разборам.

Патрабуе выпраўлення

Слова «лыжка» трэба пісаць праз ш, бо так чуваць.

Варыянт выпраўлення і абгрунтаванне

Слова «лыжка» пішацца праз ж; праверачная форма — «лыжак».

Каранёвая літара захоўваецца незалежна ад аглушэння перад к.

Разгорнуты адказ

Правіла → доказ → выснова

Растлумачце выпраўленне з папярэдняга задання ў 4–6 сказах. Назавіце ўмову прымянення правіла, прывядзіце свой прыклад і пакажыце, чым ён адрозніваецца ад памылковага варыянта.

Разгорнуты тэкст не ацэньваецца аўтаматычна. Супастаўце яго з разборам або абмяркуйце з настаўнікам.

Экзаменацыйныя навыкі

Тэматычная трэніроўка А / В

У А адзначце ўсе правільныя адказы; у В увядзіце адказ паводле ўмовы. Кожнае цалкам выкананае заданне — 1 навучальны бал, максімум — 6. Частковыя адказы ў А не залічваюцца.

Аўтарскія заданні для падрыхтоўкі. Гэта не афіцыйны варыянт ЦЭ і не яго сістэма ацэньвання.

A1. Адзначце правільныя напісанні.
A2. Адзначце прыдатныя праверачныя пары.
B1. Устаўце літару і запішыце слова: лы..ка (лыжак).
B2. Устаўце зычную і запішыце слова: сце..цы (сцежачка).
B3. Запішыце слова: мала..ьба (малаціць).
B4. Запішыце слова: перано..чык (пераносіць).

Загрузка прагрэсу…

↑