Правілы пабудовы сказаў з параўнальнымі зваротамі, знакі прыпынку
Злучнік як можа ўводзіць свабоднае параўнанне, частку выказніка, ролю або ўстойлівы выраз. Спачатку вызначце функцыю, затым вырашайце пытанне пра коску.
КанспектРэдагаваннеПадрыхтоўка да ЦЭ · трэніроўка
01 / КАНСПЕКТ
Свабоднае параўнанне
Параўнальны зварот супастаўляе прадмет, прымету або дзеянне з іншым. Звароты з як, бы, нібы, быццам, як быццам, што і падобнымі сродкамі звычайна адасабляюцца, калі маюць самастойнае параўнальнае значэнне.
Назіранне і прыклад
Сняжынкі, нібы белыя матылькі, кружыліся ў паветры.
Коска не ставіцца, калі параўнальная канструкцыя ўваходзіць у выказнік і без яе паведамленне не завершана. Патрэбны аналіз будовы, а не пошук слова як.
Назіранне і прыклад
Возера нібы люстэрка.
Разбор
Нібы люстэрка раскрывае асноўную прэдыкатыўную прымету возера, а не далучае асобнае параўнанне да іншага выказніка.
03 / КАНСПЕКТ
Устойлівыя спалучэнні
Не адасабляюць фразеалагічныя і іншыя ўстойлівыя спалучэнні, якія выражаюць цэласнае значэнне. Вызначайце іх у кантэксце.
Назіранне і прыклад
Зрабіць як след; ведаць як свае пяць пальцаў; маўчаць як рыба.
Разбор
Зрабіць як след азначае зрабіць належным чынам. Механічная коска перад як разбурае такую мадэль.
04 / КАНСПЕКТ
Роля і тоеснасць
Як у значэнні «ў якасці» не патрабуе коскі. Не адасабляецца і канструкцыя тоеснасці тыпу дзень як дзень. Адрознівайце іх ад прыдатка з прычынным значэннем.
Назіранне і прыклад
Яна працавала як рэдактар. Як вопытны рэдактар, яна заўважыла хібу.
Разбор
У першым сказе названа роля, у другім — прычына здольнасці заўважыць хібу.
05 / КАНСПЕКТ
Адмаўленне і ўзмацняльныя словы
Калі перад параўнальнай канструкцыяй стаяць не, зусім, амаль і яна цесна звязана з членам сказа, коска звычайна не ставіцца. Не адрывайце гэтыя словы ад іх сэнсавай групы.
Назіранне і прыклад
Ён адказаў не як звычайна.
Разбор
Адмаўляецца звычайны спосаб адказу; канструкцыя ўваходзіць у характарыстыку дзеяння.
06 / КАНСПЕКТ
Колькасная мяжа
У спалучэннях больш як, менш чым і падобных пры абазначэнні колькаснай мяжы коска не ставіцца. Гэта трэба адрозніваць ад самастойнай параўнальнай часткі сказа.
Назіранне і прыклад
Сустрэча доўжылася больш як гадзіну.
Разбор
Больш як гадзіну — цэласная колькасная характарыстыка працягласці.
07 / КАНСПЕКТ
Аналіз замест сігнальнага слова
Праверце: ці ёсць паўнавартасная аснова без звароту; ці з’яўляецца спалучэнне ўстойлівым; ці названа роля або колькасць; ці выражана прычына. Пры варыянтным прачытанні абгрунтуйце сэнс.
Назіранне і прыклад
«Ён, як заўсёды, прыйшоў рана» і «Ён зрабіў як след» маюць розную будову.
Разбор
Падобнае слова як не робіць канструкцыі аднолькавымі. У першай адасоблена заўвага пра звычайнасць, у другой — устойлівае спалучэнне.
Рэдактарская практыка
Знайсці прычыну памылкі
Прапануйце выпраўленне, затым параўнайце з разборам.
Патрабуе выпраўлення
Сустрэча доўжылася больш, як гадзіну.
Варыянт выпраўлення і абгрунтаванне
Сустрэча доўжылася больш як гадзіну.
Больш як гадзіну абазначае колькасную мяжу працягласці, таму коска ўнутры спалучэння не ставіцца.
Разгорнуты адказ
Правіла → доказ → выснова
Растлумачце выпраўленне з папярэдняга задання ў 4–6 сказах. Назавіце ўмову прымянення правіла, прывядзіце свой прыклад і пакажыце, чым ён адрозніваецца ад памылковага варыянта.
Разгорнуты тэкст не ацэньваецца аўтаматычна. Супастаўце яго з разборам або абмяркуйце з настаўнікам.
Экзаменацыйныя навыкі
Тэматычная трэніроўка А / В
У А адзначце ўсе правільныя адказы; у В увядзіце адказ паводле ўмовы. Кожнае цалкам выкананае заданне — 1 навучальны бал, максімум — 6. Частковыя адказы ў А не залічваюцца.
Аўтарскія заданні для падрыхтоўкі. Гэта не афіцыйны варыянт ЦЭ і не яго сістэма ацэньвання.