§ 10 · Ад правіла да аргументаванага адказу

Правілы пабудовы сказаў з параўнальнымі зваротамі, знакі прыпынку

Злучнік як можа ўводзіць свабоднае параўнанне, частку выказніка, ролю або ўстойлівы выраз. Спачатку вызначце функцыю, затым вырашайце пытанне пра коску.

КанспектРэдагаваннеПадрыхтоўка да ЦЭ · трэніроўка
01 / КАНСПЕКТ

Свабоднае параўнанне

Параўнальны зварот супастаўляе прадмет, прымету або дзеянне з іншым. Звароты з як, бы, нібы, быццам, як быццам, што і падобнымі сродкамі звычайна адасабляюцца, калі маюць самастойнае параўнальнае значэнне.

Назіранне і прыклад

Сняжынкі, нібы белыя матылькі, кружыліся ў паветры.

Разбор
Асноўнае паведамленне — сняжынкі кружыліся; зварот дадае вобразнае параўнанне.
02 / КАНСПЕКТ

Параўнанне ў складзе выказніка

Коска не ставіцца, калі параўнальная канструкцыя ўваходзіць у выказнік і без яе паведамленне не завершана. Патрэбны аналіз будовы, а не пошук слова як.

Назіранне і прыклад

Возера нібы люстэрка.

Разбор
Нібы люстэрка раскрывае асноўную прэдыкатыўную прымету возера, а не далучае асобнае параўнанне да іншага выказніка.
03 / КАНСПЕКТ

Устойлівыя спалучэнні

Не адасабляюць фразеалагічныя і іншыя ўстойлівыя спалучэнні, якія выражаюць цэласнае значэнне. Вызначайце іх у кантэксце.

Назіранне і прыклад

Зрабіць як след; ведаць як свае пяць пальцаў; маўчаць як рыба.

Разбор
Зрабіць як след азначае зрабіць належным чынам. Механічная коска перад як разбурае такую мадэль.
04 / КАНСПЕКТ

Роля і тоеснасць

Як у значэнні «ў якасці» не патрабуе коскі. Не адасабляецца і канструкцыя тоеснасці тыпу дзень як дзень. Адрознівайце іх ад прыдатка з прычынным значэннем.

Назіранне і прыклад

Яна працавала як рэдактар. Як вопытны рэдактар, яна заўважыла хібу.

Разбор
У першым сказе названа роля, у другім — прычына здольнасці заўважыць хібу.
05 / КАНСПЕКТ

Адмаўленне і ўзмацняльныя словы

Калі перад параўнальнай канструкцыяй стаяць не, зусім, амаль і яна цесна звязана з членам сказа, коска звычайна не ставіцца. Не адрывайце гэтыя словы ад іх сэнсавай групы.

Назіранне і прыклад

Ён адказаў не як звычайна.

Разбор
Адмаўляецца звычайны спосаб адказу; канструкцыя ўваходзіць у характарыстыку дзеяння.
06 / КАНСПЕКТ

Колькасная мяжа

У спалучэннях больш як, менш чым і падобных пры абазначэнні колькаснай мяжы коска не ставіцца. Гэта трэба адрозніваць ад самастойнай параўнальнай часткі сказа.

Назіранне і прыклад

Сустрэча доўжылася больш як гадзіну.

Разбор
Больш як гадзіну — цэласная колькасная характарыстыка працягласці.
07 / КАНСПЕКТ

Аналіз замест сігнальнага слова

Праверце: ці ёсць паўнавартасная аснова без звароту; ці з’яўляецца спалучэнне ўстойлівым; ці названа роля або колькасць; ці выражана прычына. Пры варыянтным прачытанні абгрунтуйце сэнс.

Назіранне і прыклад

«Ён, як заўсёды, прыйшоў рана» і «Ён зрабіў як след» маюць розную будову.

Разбор
Падобнае слова як не робіць канструкцыі аднолькавымі. У першай адасоблена заўвага пра звычайнасць, у другой — устойлівае спалучэнне.
Рэдактарская практыка

Знайсці прычыну памылкі

Прапануйце выпраўленне, затым параўнайце з разборам.

Патрабуе выпраўлення

Сустрэча доўжылася больш, як гадзіну.

Варыянт выпраўлення і абгрунтаванне

Сустрэча доўжылася больш як гадзіну.

Больш як гадзіну абазначае колькасную мяжу працягласці, таму коска ўнутры спалучэння не ставіцца.

Разгорнуты адказ

Правіла → доказ → выснова

Растлумачце выпраўленне з папярэдняга задання ў 4–6 сказах. Назавіце ўмову прымянення правіла, прывядзіце свой прыклад і пакажыце, чым ён адрозніваецца ад памылковага варыянта.

Разгорнуты тэкст не ацэньваецца аўтаматычна. Супастаўце яго з разборам або абмяркуйце з настаўнікам.

Экзаменацыйныя навыкі

Тэматычная трэніроўка А / В

У А адзначце ўсе правільныя адказы; у В увядзіце адказ паводле ўмовы. Кожнае цалкам выкананае заданне — 1 навучальны бал, максімум — 6. Частковыя адказы ў А не залічваюцца.

Аўтарскія заданні для падрыхтоўкі. Гэта не афіцыйны варыянт ЦЭ і не яго сістэма ацэньвання.

A1. Адзначце сказы з правільнай пунктуацыяй.
A2. У якіх канструкцыях фрагмент з як не патрабуе адасаблення пры зададзеным значэнні?
B1. Колькі косак трэба ў «Сняжынкі нібы белыя матылькі кружыліся», калі гэта свабоднае параўнанне? Лічба.
B2. Запішыце «так» або «не»: ці патрэбна коска ў «Зрабіць як след»?
B3. Якое слова ўводзіць параўнанне: «Сняжынкі, нібы матылькі, кружыліся»?
B4. Увядзіце «роля» або «прычына»: «Яна працавала як рэдактар».

Загрузка прагрэсу…

↑