§ 14 · Ад правіла да аргументаванага адказу

Правапіс літар у і ў

Літара ў залежыць ад гукавога асяроддзя, але агульнае правіла мае важныя абмежаванні: націск, уласныя назвы і асобныя запазычанні.

КанспектРэдагаваннеПадрыхтоўка да ЦЭ · трэніроўка
01 / КАНСПЕКТ

Асноўная пазіцыя ў

Нескладовае ў пішацца пасля галоснага перад зычным або на канцы слова. Яно можа знаходзіцца ўнутры слова ці ў пачатку наступнага слова, калі няма перашкоды, напрыклад знака прыпынку.

Назіранне і прыклад

Паўза, аўдыторыя, спяваў; на ўзлеску, ва ўніверсітэце.

Разбор
Разглядайце не толькі асобнае слова, але і папярэдні кантэкст.
02 / КАНСПЕКТ

Калі пішацца у

Складовае у пішацца ў пачатку сказа, пасля зычнага і пасля знака прыпынку. Націскное у не пераходзіць у ў нават пасля галоснага. Злучок і двукоссе самі па сабе не перашкаджаюць ужыванню ў.

Назіранне і прыклад

Быў у школе; яна, уражаная навіной; каля у́рны; мастакі-ўмельцы.

Разбор
Спачатку праверце націск, затым папярэдні гук і знак прыпынку.
03 / КАНСПЕКТ

Уласныя назвы

Пачатковае вялікае У ва ўласных назвах захоўваецца і пасля галоснага. Вымаўленне можа быць нескладовым, але вялікая літара пішацца паводле асобнай нормы.

Назіранне і прыклад

Каля ракі Ушачы; ва Узбекістане.

Разбор
Не пераносьце аўтаматычна правіла малой ў на пачатковую вялікую літару.
04 / КАНСПЕКТ

Запазычанні

У словах з канцавымі -ум, -ус у захоўваецца, як і ў вытворных. У канцы нязменных запазычанняў і ўласных назваў таксама можа пісацца у. Гэтыя групы запамінаюцца асобна.

Назіранне і прыклад

Акварыум, радыус, страус; фрау, ток-шоу, Бернард Шоу.

Разбор
Галосны перад у не адмяняе спецыяльнай нормы гэтых слоў.
05 / КАНСПЕКТ

Чаргаванні з л і в

Літара ў суадносіцца з л у формах дзеясловаў і некаторых назоўніках, а таксама з в. Аднак ёсць словы, у якіх л або в захоўваюцца паводле нормы.

Назіранне і прыклад

Спяваў — спявала; лаўка — лава; але палка, памылка, Албанія; ва В’етнаме.

Разбор
Не кожную л або в пасля галоснага можна замяніць на ў.
06 / КАНСПЕКТ

Парадак праверкі

Вызначце, ці націскны галосны і ці не ўласная гэта назва або слоўнікавае выключэнне. Потым паглядзіце на папярэдні гук, знак прыпынку і пазіцыю ў слове. Перачытайце ўсё спалучэнне.

Назіранне і прыклад

На ўзлеску, але «Узлесак быў ціхі».

Разбор
Адна і тая ж аснова атрымлівае рознае напісанне ў розных пазіцыях.
Рэдактарская практыка

Знайсці прычыну памылкі

Прапануйце выпраўленне, затым параўнайце з разборам.

Патрабуе выпраўлення

Мы адпачывалі каля ракі Ўшачы.

Варыянт выпраўлення і абгрунтаванне

Мы адпачывалі каля ракі Ушачы.

Пачатковая вялікая У ва ўласнай назве пішацца і пасля галоснага.

Разгорнуты адказ

Правіла → доказ → выснова

Растлумачце выпраўленне з папярэдняга задання ў 4–6 сказах. Назавіце ўмову прымянення правіла, прывядзіце свой прыклад і пакажыце, чым ён адрозніваецца ад памылковага варыянта.

Разгорнуты тэкст не ацэньваецца аўтаматычна. Супастаўце яго з разборам або абмяркуйце з настаўнікам.

Экзаменацыйныя навыкі

Тэматычная трэніроўка А / В

У А адзначце ўсе правільныя адказы; у В увядзіце адказ паводле ўмовы. Кожнае цалкам выкананае заданне — 1 навучальны бал, максімум — 6. Частковыя адказы ў А не залічваюцца.

Аўтарскія заданні для падрыхтоўкі. Гэта не афіцыйны варыянт ЦЭ і не яго сістэма ацэньвання.

A1. Адзначце правільныя напісанні.
A2. Адзначце правільныя спалучэнні.
B1. Запішыце правільна: на (у/ў)злеску.
B2. Запішыце правільна: быў (у/ў) школе.
B3. Запішыце правільна: аквары(у/ў)м.
B4. Запішыце правільна: рака (У/Ў)шачы.

Загрузка прагрэсу…

↑