Дзеканне і цеканне адлюстроўваюцца на пісьме, але мяжа прыстаўкі, суфікс і запазычанае паходжанне могуць змяняць умовы выбару.
Цвёрдыя д, т у беларускай мове чаргуюцца з мяккімі дз, ц. Гэта чаргаванне адлюстроўваецца на пісьме пры змене форм і ўтварэнні слоў. Спачатку ўстанавіце роднасную сувязь і мяккасць гука.
Народ — у народзе; карта — на карце.
У шэрагу слоў д і т чаргуюцца з дз, ц перад мяккім в. Норма замацавана ў каранёвых спалучэннях, але мае выключэнні.
Два — дзве; цвёрды, чацвер, мядзведзь, Дзвіна; але твіст, Ядвіга.
Прыставачнае д і суфіксальнае т перад мяккім в захоўваюцца. Таму спачатку патрэбны марфемны аналіз. Не пераносьце каранёвае чаргаванне на іншую марфему.
Адвезці, падвязаць; у выдавецтве, аб прыродазнаўстве.
Пры далучэнні асобных суфіксаў да запазычаных асноў таксама магчымыя дз, ц. Але ў многіх запазычаных словах д, т захоўваюцца. Патрэбна правяраць канкрэтную мадэль. У суфіксах -ін-, -ір-, -ік-, -ёр-, -еец-, -ейск-, -ірава- пасля д і т чаргаванне не адбываецца.
Каманда — камандзір; білет — білецёр; але студэнт, атэстат, універсітэт.
У запазычаннях дз, ц могуць быць замацаваны традыцыяй. Ва ўласных назвах таксама дзейнічаюць устаноўленыя формы. Асобна ўлічваюцца Індыя — індыец — індыйскі.
Мундзір, дзюшэс, бардзюр, цір, эцюд, цюльпан; Індыя, індыец.
Параўнайце цвёрдую і мяккую формы, вызначце месца арфаграмы, праверце слоўнікавыя абмежаванні. Калі слова запазычанае, не выводзьце напісанне толькі з мяккасці наступнага галоснага.
«Адвезці» не ператвараецца ў «адзвезці».
Прапануйце выпраўленне, затым параўнайце з разборам.
Трэба адзвезці кнігі ў бібліятэку.
Трэба адвезці кнігі ў бібліятэку.
Прыставачнае д перад мяккім в захоўваецца; каранёвае дзеканне тут не прымяняецца.
Растлумачце выпраўленне з папярэдняга задання ў 4–6 сказах. Назавіце ўмову прымянення правіла, прывядзіце свой прыклад і пакажыце, чым ён адрозніваецца ад памылковага варыянта.
Разгорнуты тэкст не ацэньваецца аўтаматычна. Супастаўце яго з разборам або абмяркуйце з настаўнікам.
У А адзначце ўсе правільныя адказы; у В увядзіце адказ паводле ўмовы. Кожнае цалкам выкананае заданне — 1 навучальны бал, максімум — 6. Частковыя адказы ў А не залічваюцца.
Аўтарскія заданні для падрыхтоўкі. Гэта не афіцыйны варыянт ЦЭ і не яго сістэма ацэньвання.
Загрузка прагрэсу…