§ 17 · Ад правіла да аргументаванага адказу

Правапіс некаторых спалучэнняў зычных

Пры збегу некалькіх зычных некаторыя спалучэнні спрашчаюцца. Частка такіх змен перадаецца на пісьме, але ёсць спецыяльныя выпадкі і выключэнні.

КанспектРэдагаваннеПадрыхтоўка да ЦЭ · трэніроўка
01 / КАНСПЕКТ

Здн і згн

Спалучэнні здн, згн у адпаведных словах спрашчаюцца да зн, што перадаецца на пісьме. Для тлумачэння параўнайце роднасныя словы і вызначце змененую групу.

Назіранне і прыклад

Выезд — выязны; позна; бразгаць — бразнуць.

Разбор
Напісанне выязны не патрабуе ўстаўляць д з іншага слова: спрошчаны варыянт замацаваны нормай.
02 / КАНСПЕКТ

Стн і стл

Спалучэнне стн спрашчаецца да сн, стл — да сл. Гэтая змена таксама адлюстроўваецца на пісьме. Нельга захоўваць непатрэбную т толькі таму, што яна ёсць у вытворным ці роднасным слове.

Назіранне і прыклад

Пост — посны; шчасце — шчаслівы; помста — помслівы.

Разбор
У словах посны, шчаслівы, помслівы т не пішацца.
03 / КАНСПЕКТ

Скн і выключэнні

У шэрагу слоў скн пераходзіць у сн. Але ў словах віскнуць, націскны к захоўваецца. Важна не ператварыць тэндэнцыю ў універсальнае правіла.

Назіранне і прыклад

Бляск — бліснуць; пырскі — пырснуць; але віскнуць.

Разбор
Супастаўляйце канкрэтныя пары і запамінайце выключэнні.
04 / КАНСПЕКТ

Рдн і рдц

У адпаведных словах рдн спрашчаецца да рн, рдц — да рц. Гэта падстава для напісання без д. Праверка роднасным словам павінна ўлічваць спецыяльнае правіла спрашчэння.

Назіранне і прыклад

Міласэрны; сэрца.

Разбор
Нельга механічна аднаўляць выпаўшы зычны ў сучасным нарматыўным напісанні.
05 / КАНСПЕКТ

Ск, ст, сц і шч

Каранёвыя ск, ст, сц пры словаўтварэнні могуць чаргавацца з шч. Але ў словах пясчаны, пясчынка, пясчанік пішацца сч, хоць вымаўленне блізкае да шч.

Назіранне і прыклад

Воск — вашчыць; густы — гушчар; хрысціць — хрышчоны; пясчаны.

Разбор
Трэба адрозніваць літарнае чаргаванне і вымаўленчае прыпадабненне.
06 / КАНСПЕКТ

Канцавое дт у запазычаннях

У асобных запазычаных назвах канцавое спалучэнне дт перадаецца літарай т. Такія напісанні фіксуюцца паводле беларускай нормы і не капіруюць арыгінал.

Назіранне і прыклад

Шміт, Кранштат.

Разбор
Імёны і геаграфічныя назвы таксама маюць устаноўленыя правілы перадачы.
Рэдактарская практыка

Знайсці прычыну памылкі

Прапануйце выпраўленне, затым параўнайце з разборам.

Патрабуе выпраўлення

На ўзбярэжжы пачынаўся пяшчаны пляж.

Варыянт выпраўлення і абгрунтаванне

На ўзбярэжжы пачынаўся пясчаны пляж.

Нягледзячы на вымаўленне, у слове пясчаны пішацца сч.

Разгорнуты адказ

Правіла → доказ → выснова

Растлумачце выпраўленне з папярэдняга задання ў 4–6 сказах. Назавіце ўмову прымянення правіла, прывядзіце свой прыклад і пакажыце, чым ён адрозніваецца ад памылковага варыянта.

Разгорнуты тэкст не ацэньваецца аўтаматычна. Супастаўце яго з разборам або абмяркуйце з настаўнікам.

Экзаменацыйныя навыкі

Тэматычная трэніроўка А / В

У А адзначце ўсе правільныя адказы; у В увядзіце адказ паводле ўмовы. Кожнае цалкам выкананае заданне — 1 навучальны бал, максімум — 6. Частковыя адказы ў А не залічваюцца.

Аўтарскія заданні для падрыхтоўкі. Гэта не афіцыйны варыянт ЦЭ і не яго сістэма ацэньвання.

A1. Адзначце правільныя напісанні.
A2. Адзначце правільныя напісанні.
B1. Утварыце ад «шчасце» прыметнік з суфіксам -лів-: … чалавек. Запішыце толькі прыметнік.
B2. Запішыце прыметнік ад «пост»: … дзень.
B3. Запішыце правільна: пя(сч/шч)аны.
B4. Запішыце правільна: міласэр(д)ны.

Загрузка прагрэсу…

↑