Адрозніваем мову як сістэму і маўленне як дзейнасць. Вызначаем, хто стварае паведамленне, хто яго ўспрымае і ў якой форме адбываюцца зносіны.
Мова дае адзінкі і правілы, маўленне рэалізуе іх у канкрэтнай сітуацыі. Выказванне мае аўтара, адрасата, мэту і ўмовы стварэння. Таму адны і тыя ж моўныя сродкі могуць выкарыстоўвацца па-рознаму.
Правіла пабудовы пытання належыць мове; пытанне студэнта выкладчыку — канкрэтнае маўленне.
Гаварэнне і пісьмо звязаны са стварэннем паведамлення, аўдзіраванне і чытанне — з яго ўспрыманнем і разуменнем. Слухаць гукі недастаткова: аўдзіраванне прадугледжвае асэнсаванне пачутага.
Дакладчык гаворыць, слухач аўдзіруе; аўтар піша артыкул, рэдактар чытае яго.
Вусная форма абапіраецца на гучанне і інтанацыю, пісьмовая — на графічныя знакі. Пісьмовы тэкст павінен быць дастаткова зразумелым без непасрэднай прысутнасці аўтара. Жэсты і міміка могуць дапамагаць вусным зносінам, але не замяняюць дакладных слоў.
Лекцыя і размова па тэлефоне — вусная форма; электронны ліст і канспект — пісьмовая.
Маналог — разгорнутае выказванне аднаго чалавека. Дыялог будуецца як абмен рэплікамі двух удзельнікаў, палілог — некалькіх. Колькасць прысутных не тоесная колькасці актыўных удзельнікаў зносін.
Адзін дакладчык перад аўдыторыяй — маналог; абмеркаванне з рэплікамі некалькіх слухачоў — палілог.
Выбар формы, аб’ёму і слоў залежыць ад задачы і падрыхтаванасці адрасата. Перад паведамленнем трэба вызначыць, што суразмоўца ўжо ведае і які вынік неабходны: інфармацыя, рашэнне, згода або дзеянне.
Просьба «Прышліце матэрыял» становіцца дакладнейшай, калі ўказаць назву, фармат і тэрмін.
Пры чытанні і слуханні вылучайце тэму, асноўную думку, аргументы і выснову. Аддзяляйце словы аўтара ад уласнай інтэрпрэтацыі. Пераказ павінен захоўваць не толькі факты, але і сувязі паміж імі.
Аўтар піша «магчыма», а ў пераказе з’яўляецца «абавязкова».
Знешняе маўленне накіравана на іншых людзей і мае вусную або пісьмовую форму. Унутранае — размова чалавека з самім сабой, мысленнае фармуляванне думкі.
Мысленна скласці адказ — унутранае маўленне; вымавіць яго перад класам — знешняе.
Гаварэнне і пісьмо — прадуктыўныя віды: ствараецца паведамленне. Слуханне і чытанне — рэцэптыўныя: паведамленне ўспрымаецца і асэнсоўваецца. Перадача слоў літарамі іншага алфавіта называецца транслітарацыяй, а перадача зместу сродкамі іншай мовы — перакладам.
Чытанне артыкула — успрыманне; напісанне водгуку — стварэнне. Minsk перадае літарамі лацінскага алфавіта назву Мінск.
Прапануйце выпраўленне, затым параўнайце з разборам.
Электронны ліст — вуснае маўленне, бо адрасат хутка адказвае.
Электронны ліст — пісьмовае маўленне: паведамленне перадаецца графічнымі знакамі.
Хуткасць адказу не вызначае форму маўлення. Патрэбна абапірацца на спосаб перадачы паведамлення.
Растлумачце выпраўленне з папярэдняга задання ў 4–6 сказах. Назавіце ўмову прымянення правіла, прывядзіце свой прыклад і пакажыце, чым ён адрозніваецца ад памылковага варыянта.
Разгорнуты тэкст не ацэньваецца аўтаматычна. Супастаўце яго з разборам або абмяркуйце з настаўнікам.
У А адзначце ўсе правільныя адказы; у В увядзіце адказ паводле ўмовы. Кожнае цалкам выкананае заданне — 1 навучальны бал, максімум — 6. Частковыя адказы ў А не залічваюцца.
Аўтарскія заданні для падрыхтоўкі. Гэта не афіцыйны варыянт ЦЭ і не яго сістэма ацэньвання.
Загрузка прагрэсу…