Лексічная норма патрабуе ўжываць слова ў яго сапраўдным значэнні і ў дарэчным спалучэнні. Для аналізу мнагазначнасці патрэбна сэнсавая сувязь паміж значэннямі.
Лексічнае значэнне раскрывае, які прадмет, прымету, дзеянне або паняцце называе слова. Кантэкст удакладняе патрэбнае значэнне, але не дазваляе адвольна прыпісваць слову любы сэнс.
Слова «корань» у спалучэнні «корань слова» мае лінгвістычнае значэнне.
Словы павінны спалучацца паводле сэнсу і моўнай традыцыі. Граматычна правільныя формы яшчэ не гарантуюць правільнага словазлучэння. Правярайце не толькі асобнае слова, але і яго сувязь з іншымі.
Аказаць дапамогу; прыняць рашэнне.
Мнагазначнае слова мае некалькі звязаных значэнняў. Перанос можа грунтавацца на падабенстве формы, функцыі або іншай сувязі. У слоўніку значэнні такога слова падаюцца ў адным артыкуле.
Корань расліны — корань слова.
Амонімы супадаюць па гучанні і напісанні, але іх значэнні не маюць сэнсавай сувязі. У тлумачальным слоўніку гэта розныя артыкулы. Аднолькавай формы недастаткова, каб прызнаць словы мнагазначным словам.
Каса як прычоска і каса як прылада для касьбы.
Прамое значэнне непасрэдна называе з’яву; пераноснае ўзнікае праз сувязь з іншай з’явай. Вобразнасць патрабуе дарэчнасці: у мастацкім апісанні перанос можа быць выразным, у інструкцыі — ствараць неадназначнасць.
Залаты пярсцёнак — залаты характар.
Высветліце задуманы сэнс, праверце значэнне падазронага слова па слоўніку, затым яго спалучальнасць. Выпраўленне павінна захоўваць факт і адносіны паміж удзельнікамі дзеяння, а не прыдумляць новы змест.
«Аказаць рашэнне» → «прыняць рашэнне».
Адрозніваюць неўласцівае значэнне, парушэнне спалучальнасці, русізмы, блытанне лексічных катэгорый, плеаназм і таўталогію. Плеаназм — лішняе паўтарэнне сэнсу; таўталогія — неапраўданы паўтор аднакаранёвых або блізкіх слоў.
Моўчкі без слоў → моўчкі; шмат твораў стварыў → напісаў шмат твораў.
Амафоны супадаюць у гучанні; амографы — у напісанні пры розным націску; амаформы — у асобных граматычных формах. Міжмоўныя амонімы падобныя ў розных мовах, але не заўсёды маюць аднолькавы сэнс.
Код — кот; мука́ — му́ка; піла́ (прылада) — піла́ (дзеяслоў); беларускі нагадаць — рускі нагадать.
Метафара грунтуецца на падабенстве, метанімія — на сумежнасці з’яў, сінекдаха — на суадносінах часткі і цэлага.
Залаты характар — метафара; выпілі дзве шклянкі — метанімія: пасудзіна замест напою; у сям’і пяць ратоў — сінекдаха.
Прапануйце выпраўленне, затым параўнайце з разборам.
Камісія аказала рашэнне па гэтым пытанні.
Камісія прыняла рашэнне па гэтым пытанні.
Значэнне назоўніка рашэнне патрабуе іншага дзеяслова. Формы былі граматычна магчымыя, але спалучальнасць парушана.
Растлумачце выпраўленне з папярэдняга задання ў 4–6 сказах. Назавіце ўмову прымянення правіла, прывядзіце свой прыклад і пакажыце, чым ён адрозніваецца ад памылковага варыянта.
Разгорнуты тэкст не ацэньваецца аўтаматычна. Супастаўце яго з разборам або абмяркуйце з настаўнікам.
У А адзначце ўсе правільныя адказы; у В увядзіце адказ паводле ўмовы. Кожнае цалкам выкананае заданне — 1 навучальны бал, максімум — 6. Частковыя адказы ў А не залічваюцца.
Аўтарскія заданні для падрыхтоўкі. Гэта не афіцыйны варыянт ЦЭ і не яго сістэма ацэньвання.
Загрузка прагрэсу…