Словаўтваральны аналіз адказвае, ад чаго і як утварылася слова. Ён адрозніваецца ад простага пераліку ўсіх марфем у сучаснай форме.
Вытворнае слова ўтворана ад іншага слова або спалучэння. Утваральная аснова — матэрыял, ад якога непасрэдна атрымана новае слова. Яна можа быць цэлым словам, асновай, некалькімі асновамі або скарочанымі часткамі.
Шумець → зашумець; сонца → сонечны.
Прыставачны спосаб далучае прыстаўку; суфіксальны — суфікс. Пры прыставачна-суфіксальным спосабе абодва элементы далучаюцца адначасова. Постфікс таксама можа ўтвараць новае слова.
Чытаць → прачытаць; лес → лясны; рака → зарэчны; чый → чыйсьці.
Бяссуфіксны, або нульсуфіксальны, спосаб утварае новае слова з дапамогай нулявога суфікса. Пры гэтым змяняюцца значэнне і граматычныя ўласцівасці; знешняе скарачэнне не з’яўляецца адзіным крытэрыем.
Крычаць → крык; сіні → сінь; бегчы → бег.
Асноваскладанне аб’ядноўвае асновы, часта са злучальным галосным. Словаскладанне злучае цэлыя словы. Магчыма і складанне з адначасовай суфіксацыяй.
Новы + будоўля → новабудоўля; вечна + зялёны → вечназялёны; першы + курс → першакурснік.
Абрэвіятуры ўтвараюцца з частак слоў, пачатковых гукаў або назваў літар; магчымы змешаныя спосабы. На мяжы частак захоўваюцца і, е, я, ю, апостраф не ўстаўляецца. Часткі пішуцца ў адпаведнасці з поўнымі словамі.
Медсястра, МАЗ, МТЗ, БелАЭС; дзяржінспекцыя, Мінюст.
Новае слова можа ўзнікнуць праз пераход у іншую часціну мовы або пераасэнсаванне значэння. Словаўтваральная норма рэгулюе прынятыя мадэлі. Індывідуальна-аўтарскія наватворы могуць быць свядомым мастацкім прыёмам і не роўныя выпадковай памылцы. Пераход у іншую часціну мовы называецца марфалагічна-сінтаксічным спосабам, узнікненне новага слова праз пераасэнсаванне — лексіка-семантычным.
Хуткая дапамога → хуткая як назоўнік; аўтарскі наватвор «бяздожджыца».
Нульсуфіксальны спосаб утварае не толькі назоўнікі, але і прыметнікі ды парадкавыя лічэбнікі. Пры гэтым магчымыя чаргаванні гукаў і змена асновы.
Глухі → глуш; воўк → воўчы; шэсць → шосты.
Прапануйце выпраўленне, затым параўнайце з разборам.
Каб вызначыць спосаб утварэння слова, дастаткова пералічыць усе яго марфемы.
Каб вызначыць спосаб утварэння слова, трэба знайсці непасрэдную ўтваральную аснову і сродак, які ўтварыў новае слова.
Марфемны разбор апісвае склад, словаўтваральны — апошні крок утварэння. Гэтыя задачы не тоесныя.
Растлумачце выпраўленне з папярэдняга задання ў 4–6 сказах. Назавіце ўмову прымянення правіла, прывядзіце свой прыклад і пакажыце, чым ён адрозніваецца ад памылковага варыянта.
Разгорнуты тэкст не ацэньваецца аўтаматычна. Супастаўце яго з разборам або абмяркуйце з настаўнікам.
У А адзначце ўсе правільныя адказы; у В увядзіце адказ паводле ўмовы. Кожнае цалкам выкананае заданне — 1 навучальны бал, максімум — 6. Частковыя адказы ў А не залічваюцца.
Аўтарскія заданні для падрыхтоўкі. Гэта не афіцыйны варыянт ЦЭ і не яго сістэма ацэньвання.
Загрузка прагрэсу…