Род і лік назоўніка вызначаюцца паводле беларускай нормы. Асобнай увагі патрабуюць нескланяльныя словы, назоўнікі агульнага роду і абрэвіятуры.
Большасць канкрэтных назоўнікаў мае формы адзіночнага і множнага ліку. Назвы рэчываў, абстрактных паняццяў і сукупнасцей часта ўжываюцца толькі ў адзіночным ліку; назвы парных прадметаў і некаторых з’яў — толькі ў множным.
Мэбля, моладзь, шчасце; нажніцы, акуляры, суткі, паводзіны.
Рэчыўныя і абстрактныя назоўнікі могуць утвараць множны лік пры змене значэння: напрыклад, калі называюцца гатункі. Зборныя назоўнікі такой звычайнай пары не маюць. Уласныя назвы могуць называць прадстаўнікоў роду.
Беларускія сыры, кітайскія шаўкі; род Агінскіх.
Пры перакладзе лік назоўніка можа змяняцца. Беларускія чарніла, клопат, змрок — адзіночнага ліку; дзверы, грудзі, паводзіны — множнага. Гадзіннік мае абедзве лікавыя формы.
Чорнае чарніла; добрыя паводзіны; адзін гадзіннік — два гадзіннікі.
Род падобных слоў у дзвюх мовах можа не супадаць. Запамінайце назоўнік разам з прыметнікам: так лягчэй правільна пабудаваць усё спалучэнне.
Моцны боль, высокі насып, спелы яблык; цікавы рукапіс; прыгожы жывапіс.
Назоўнікі сірата, плакса, задавака, Саша могуць адносіцца да асоб рознага полу. Дапасаванне залежыць ад асобы ў кантэксце. Жаночыя формы скланяюцца паводле першага скланення; мужчынскія залежаць таксама ад націску канчатка.
Малы гарэза Толя — малая гарэза Каця; з гарэзам Толем — з гарэзай Кацяй.
Нескланяльнае слова захоўвае форму, але мае склон, які выяўляецца праз сувязі ў сказе. Асабовыя назвы маюць род паводле полу; назвы жывёл звычайна мужчынскага роду, неадушаўлёныя агульныя назвы — ніякага.
Новае паліто, прыгожы фламінга; вядомая лэдзі; івасі і цэцэ — жаночага роду.
Беларускія жаночыя прозвішчы на зычны не скланяюцца; мужчынскія могуць скланяцца. Славянскія прозвішчы на -о, -ых таксама захоўваюць форму. Не блытайце нязменнасць формы з адсутнасцю склону. Не скланяюцца таксама жаночыя прозвішчы тыпу Дула, Шыла (ад назваў прадметаў ніякага роду), Протчанка, Сувалка, Шарапа.
Няма Ганны Кавалёнак; няма Івана Кавалёнка; сустрэча з сям’ёй Бялых.
Род нязменных беларускіх абрэвіятур вызначаецца па галоўным слове расшыфроўкі. Зменныя на зычны звычайна мужчынскага роду. Запазычаныя абрэвіятуры маюць свае нормы.
ААН — арганізацыя, жаночы род; РУУС — упраўленне, ніякі; ЦУМ — мужчынскі; ЮНЕСКА, НАТА — ніякі, ФІФА — жаночы.
Хвалько, нямко, гняўко пры абазначэнні жанчыны не скланяюцца, пры абазначэнні мужчыны змяняюцца паводле 2-га скланення. Назвы прафесій тыпу прафесар, журналіст, археолаг — мужчынскага роду: прыметнік мае мужчынскую форму, а дзеяслоў прошлага часу ўзгадняецца з полам асобы.
Вядомы журналіст Марыя выступіла. Размаўлялі з хвалько Марыляй; размаўлялі з хвальком.
Адрозненні датычацца ўсіх трох родаў: беларускі назоўнік можа мець іншую аснову або іншы суфікс.
Мужчынскі: шчупак, цуд; жаночы: назва, творчасць, жырафа; ніякі: шво, святло, жыццё, асяроддзе.
Прапануйце выпраўленне, затым параўнайце з разборам.
У яго была моцная боль.
У яго быў моцны боль.
Назоўнік боль у беларускай мове мужчынскага роду, таму змяняюцца і прыметнік, і форма дзеяслова.
Растлумачце выпраўленне з папярэдняга задання ў 4–6 сказах. Назавіце ўмову прымянення правіла, прывядзіце свой прыклад і пакажыце, чым ён адрозніваецца ад памылковага варыянта.
Разгорнуты тэкст не ацэньваецца аўтаматычна. Супастаўце яго з разборам або абмяркуйце з настаўнікам.
У А адзначце ўсе правільныя адказы; у В увядзіце адказ паводле ўмовы. Кожнае цалкам выкананае заданне — 1 навучальны бал, максімум — 6. Частковыя адказы ў А не залічваюцца.
Аўтарскія заданні для падрыхтоўкі. Гэта не афіцыйны варыянт ЦЭ і не яго сістэма ацэньвання.
Загрузка прагрэсу…