§ 28 · Ад правіла да аргументаванага адказу

Ужыванне поўных і кароткіх прыметнікаў, форм ступеней параўнання якасных прыметнікаў, прыналежных прыметнікаў. Ужыванне форм ступеней параўнання прыметнікаў і прыслоўяў

Размяжоўваем поўныя і кароткія формы, ступені параўнання прыметнікаў і прыслоўяў, а таксама прыналежныя прыметнікі. Адна форма не павінна падмяняць іншую.

КанспектРэдагаваннеПадрыхтоўка да ЦЭ · трэніроўка
01 / КАНСПЕКТ

Поўная і кароткая формы

Поўныя якасныя прыметнікі змяняюцца па родах, ліках і склонах. Кароткія — па родах у адзіночным ліку і па ліках, але не скланяюцца. Яны пераважна характэрны для паэтычнага маўлення і народнай творчасці.

Назіранне і прыклад

Сябар рады — сябар рад; дзіця ўдзячна; бацькі здаровы.

Разбор
Кароткая форма ў сказе — выказнік; поўная можа быць і азначэннем, і выказнікам.
02 / КАНСПЕКТ

Вышэйшая ступень прыметніка

Простая форма ўтвараецца з дапамогай -ейш-, -эйш-, часам ад іншай асновы; складаная — са словамі больш, менш і зыходным прыметнікам. Параўнанне афармляецца праз за або чым.

Назіранне і прыклад

Мацнейшы за мяне; больш моцны; лепшы, чым раней.

Разбор
Нельга спалучаць больш з ужо простай вышэйшай формай: «больш мацнейшы» — лішняе падваенне.
03 / КАНСПЕКТ

Найвышэйшая ступень

Простая найвышэйшая форма мае най- і форму вышэйшай ступені. Складаная ўтвараецца пры дапамозе самы, найбольш, найменш і зыходнай формы. Не змешвайце дзве мадэлі.

Назіранне і прыклад

Найлепшы; самы добры; найбольш цікавы.

Разбор
«Самы найцікавейшы» ў нарматыўнай нейтральнай канструкцыі змешвае сродкі найвышэйшай ступені.
04 / КАНСПЕКТ

Абмежаванні

Не ўсе якасныя прыметнікі ўтвараюць ступені параўнання: не параўноўваецца колькасна нязменная якасць, масць, асобныя вытворныя колеры. Многія суфіксальныя прыметнікі не маюць простых форм, але дапускаюць складаныя.

Назіранне і прыклад

Працавіты — больш працавіты; голы, мёртвы, вараны — без звычайных ступеней параўнання.

Разбор
Нельга механічна дадаваць -ейшы да любой асновы. Для спрэчных форм патрэбна слоўнікавая праверка.
05 / КАНСПЕКТ

Прыслоўе і прыметнік

Прыслоўе характарызуе дзеянне і не дапасуецца да назоўніка; прыметнік характарызуе прадмет і захоўвае родавыя, лікавыя, склонавыя формы. Формы параўнання неабходна выбіраць паводле граматычнай ролі.

Назіранне і прыклад

Адказ дакладнейшы; адказаць дакладней. Ён маладзейшы за брата; працуе лепш за мяне.

Разбор
У «адказ дакладнейшы» патрэбна прыметнікавая форма, а не прыслоўе дакладней.
06 / КАНСПЕКТ

Ступені параўнання прыслоўяў

Простая вышэйшая форма ўтвараецца з -ей/-эй або ад іншай асновы. Найвышэйшая — з най-; складаныя формы маюць больш, менш, найбольш, найменш і зыходнае прыслоўе.

Назіранне і прыклад

Хутка — хутчэй — найхутчэй; добра — лепш — найлепш; больш хутка.

Разбор
Не змешвайце складаную і простую форму: «больш хутчэй» не патрэбна.
07 / КАНСПЕКТ

Прыналежныя прыметнікі

Яны адказваюць на пытанне чый і называюць прыналежнасць. Выкарыстоўваюцца суфіксы -аў/-оў, -еў/-ёў, -ін/-ын; пры словаўтварэнні магчымыя чаргаванні. Ад уласных імён прыметнікі пішуцца з вялікай.

Назіранне і прыклад

Мележаў, Генадзеў, Алесін, Веранічын, сініцын, краўчышын.

Разбор
Словы з абагульненай прыналежнасцю маюць таксама іншыя суфіксы: чалавечы, салаўіны. Форму дапасоўваюць да назоўніка.
08 / КАНСПЕКТ

Старшы, малодшы, старэйшы

У назвах пасад і званняў старшы і малодшы не выражаюць вышэйшую ступень параўнання. Малодшая сястра і старэйшая сястра абазначаюць адносіны паводле часу нараджэння.

Назіранне і прыклад

Старшая медсястра, малодшы лейтэнант; ён маладзейшы за брата.

Разбор
Адрознівайце тэрмін ці сямейную ролю ад непасрэднага параўнання ўзросту.
Рэдактарская практыка

Знайсці прычыну памылкі

Прапануйце выпраўленне, затым параўнайце з разборам.

Патрабуе выпраўлення

Гэты спосаб больш прасцейшы за папярэдні.

Варыянт выпраўлення і абгрунтаванне

Гэты спосаб прасцейшы за папярэдні.

Прыбрана змяшэнне складанай і простай вышэйшай ступені. Магчымы таксама варыянт «больш просты».

Разгорнуты адказ

Правіла → доказ → выснова

Растлумачце выпраўленне з папярэдняга задання ў 4–6 сказах. Назавіце ўмову прымянення правіла, прывядзіце свой прыклад і пакажыце, чым ён адрозніваецца ад памылковага варыянта.

Разгорнуты тэкст не ацэньваецца аўтаматычна. Супастаўце яго з разборам або абмяркуйце з настаўнікам.

Экзаменацыйныя навыкі

Тэматычная трэніроўка А / В

У А адзначце ўсе правільныя адказы; у В увядзіце адказ паводле ўмовы. Кожнае цалкам выкананае заданне — 1 навучальны бал, максімум — 6. Частковыя адказы ў А не залічваюцца.

Аўтарскія заданні для падрыхтоўкі. Гэта не афіцыйны варыянт ЦЭ і не яго сістэма ацэньвання.

A1. Адзначце нарматыўныя формы і спалучэнні.
A2. Адзначце дакладныя сцвярджэнні.
B1. Выберыце форму: гэты адказ … (дакладней / дакладнейшы).
B2. Выберыце форму: трэба адказаць … (дакладней / дакладнейшы).
B3. Утварыце простую найвышэйшую ступень ад прыметніка «добры».
B4. Утварыце прыналежны прыметнік ад «Мележ» у мужчынскім родзе, назоўным склоне.

Загрузка прагрэсу…

↑