Асабовы канчатак залежыць ад спражэння, асобы, ліку і націску. Абвесны і загадны лад трэба размяжоўваць паводле значэння сказа.
Спражэнне — змяненне дзеяслова па асобах і ліках у цяперашнім або будучым простым часе. Для вызначэння спражэння зручна параўнаць другую асобу адзіночнага і трэцюю асобу множнага ліку.
Чытаеш — чытаюць: І спражэнне; робіш — робяць: ІІ спражэнне.
У другой асобе адзіночнага ліку — -еш/-эш/-аш, у трэцяй — -е/-э/-а. У множным ліку: -ём/-ем/-ом/-ам, -еце/-яце/-аце, -уць/-юць. Выбар галоснага ўлічвае аснову і націск.
Чытаеш, чытае, чытаем, чытаеце, чытаюць; пішам, пішаце.
У другой асобе адзіночнага ліку — -іш/-ыш, у трэцяй — -іць/-ыць. Множны лік: -ім/-ым, -іце/-ыце, -аць/-яць. Праверка праз некалькі асабовых форм дапамагае пазбегнуць здагадкі.
Робіш, робіць, робім, робіце, робяць; вучыш, вучаць.
Да ІІ спражэння адносяцца дзеясловы з суфіксам -і-/-ы-, шэраг на -ець/-эць з выпадзеннем е/э ў першай асобе, а таксама гнаць, спаць, стаяць, баяцца, залежаць, належаць і вытворныя. Аднаскладовыя ліць, жыць і вытворныя — І спражэнне; хацець таксама І.
Ляцець — лячу: ІІ; жыць — жывуць: І; хацець — хочуць: І.
У першай асобе множнага ліку І спражэння пад націскам пішуцца -ом/-ём, без націску -ам/-ем. У другой асобе множнага націск падае на аснову або апошні склад канчатка. Параўнайце з другой асобай адзіночнага.
Бяро́м — бераце́; вядзём — ведзяце́; пі́шам — пі́шаце; ідзе́ш — ідзяце́.
Абвесны лад паведамляе пра дзеянне, загадны выражае пабуджэнне. У першай асобе множнага ліку загаднага ладу ўжываюцца -ем/-эм/-ам, -ім/-ым; частка форм супадае з будучым простым часам. Значэнне вызначаецца кантэкстам.
Мы нясём кнігі дадому. Нясем кнігі ў залу! Хадзем разам!
Прапануйце выпраўленне, затым параўнайце з разборам.
Вы добра чытаіце і ўважліва робеце заданні.
Вы добра чытаеце і ўважліва робіце заданні.
Чытаць — І спражэнне, рабіць — ІІ. У другой асобе множнага ліку патрэбны адпаведна -еце і -іце.
Растлумачце выпраўленне з папярэдняга задання ў 4–6 сказах. Назавіце ўмову прымянення правіла, прывядзіце свой прыклад і пакажыце, чым ён адрозніваецца ад памылковага варыянта.
Разгорнуты тэкст не ацэньваецца аўтаматычна. Супастаўце яго з разборам або абмяркуйце з настаўнікам.
У А адзначце ўсе правільныя адказы; у В увядзіце адказ паводле ўмовы. Кожнае цалкам выкананае заданне — 1 навучальны бал, максімум — 6. Частковыя адказы ў А не залічваюцца.
Аўтарскія заданні для падрыхтоўкі. Гэта не афіцыйны варыянт ЦЭ і не яго сістэма ацэньвання.
Загрузка прагрэсу…