Апісанне паказвае прыметы, апавяданне — развіццё падзей, разважанне — сувязь тэзіса з абгрунтаваннем. Вызначаем тып па задачы і будове тэксту.
Задача апісання — паказаць істотныя прыметы прадмета, чалавека, месца або стану. Яны звычайна ўспрымаюцца як адначасовыя. Аўтар выбірае дэталі ў адпаведнасці з мэтай, таму пералік усіх магчымых прымет не патрэбны.
Зала светлая. Уздоўж сцен стаяць паліцы. Каля акна — вялікі стол.
Апавяданне перадае падзеі ў развіцці. Для яго важныя дзеянні і часавыя адносіны: што адбылося спачатку, пасля, чым завяршылася. Змена падзей рухае сюжэт.
Мы ўвайшлі ў залу, знайшлі патрэбную паліцу і выбралі кнігу.
Разважанне тлумачыць або даказвае думку. Яго апоры — тэзіс, аргументы, выснова. Не кожны тэкст змяшчае гэтыя часткі ў яўнай форме, але лагічная сувязь павінна захоўвацца.
Крыніцы трэба параўноўваць, бо адна з іх можа змяшчаць памылку. Значыць, супастаўленне павышае надзейнасць высновы.
Аргумент павінен мець дачыненне да тэзіса. Прыклад робіць доказ канкрэтным, але адзін выпадак не заўсёды дазваляе сцвярджаць універсальнае правіла. Адрознівайце факт, меркаванне і выснову.
«У адным паведамленні была памылка, таму ўсе паведамленні памылковыя».
У адным тэксце могуць спалучацца розныя тыпы маўлення. Вызначайце дамінуючую задачу і функцыю асобнага фрагмента. Наяўнасць некалькіх прыметнікаў яшчэ не робіць увесь тэкст апісаннем.
У аповедзе пра экспедыцыю аўтар апісвае возера і тлумачыць выбар маршруту.
Спытайце: «Які прадмет?», «Што адбывалася?» або «Чаму гэта так?». Затым праверце кампазіцыю, часавыя і прычынныя сувязі. Выснову пацвердзіце фрагментам, а не адзіным сігнальным словам.
Слова «таму» можа з’явіцца ў аповедзе, але само па сабе не вызначае тып усяго тэксту.
Прапануйце выпраўленне, затым параўнайце з разборам.
У тэксце ёсць прыметнік, значыць, гэта апісанне.
Тып маўлення вызначаем па задачы і будове тэксту: ці перадае ён прыметы, развіццё падзей або абгрунтаванне думкі.
Адна часціна мовы не дае дастатковага доказу. Прымерамі прыметнікаў карыстаюцца ва ўсіх тыпах маўлення.
Растлумачце выпраўленне з папярэдняга задання ў 4–6 сказах. Назавіце ўмову прымянення правіла, прывядзіце свой прыклад і пакажыце, чым ён адрозніваецца ад памылковага варыянта.
Разгорнуты тэкст не ацэньваецца аўтаматычна. Супастаўце яго з разборам або абмяркуйце з настаўнікам.
У А адзначце ўсе правільныя адказы; у В увядзіце адказ паводле ўмовы. Кожнае цалкам выкананае заданне — 1 навучальны бал, максімум — 6. Частковыя адказы ў А не залічваюцца.
Аўтарскія заданні для падрыхтоўкі. Гэта не афіцыйны варыянт ЦЭ і не яго сістэма ацэньвання.
Загрузка прагрэсу…