Культура маўлення патрабуе і захавання норм, і дарэчнага выбару сродкаў. Граматычна правільнае выказванне можа быць недакладным, нелагічным або недарэчным.
Правільнасць — адпаведнасць літаратурным нормам. Дарэчнасць — адпаведнасць моўных сродкаў сітуацыі, мэце, адрасату і стылю. Гэтыя якасці звязаны, але не супадаюць: выказванне можа не мець граматычных памылак і ўсё ж не падыходзіць сітуацыі.
Размоўнае «Прывітанне!» натуральнае ў сяброўскай перапісцы; у афіцыйным звароце выбіраюць іншую формулу.
Дакладнасць патрабуе адпаведнасці слоў думцы і фактам. Лагічнасць — паслядоўнасці, несупярэчлівасці і правільных сувязяў. Памылка можа ўзнікнуць нават тады, калі кожнае асобнае слова напісана правільна.
«Пасля дажджу асфальт мокры» — факт; «асфальт мокры, таму дождж абавязкова толькі што скончыўся» — не адзінае магчымае тлумачэнне.
Чысціня маўлення — адсутнасць неапраўданых жарганізмаў, дыялектызмаў, слоў-паразітаў і іншых чужых гэтаму кантэксту элементаў. Багацце выяўляецца ў разнастайнасці слоў і канструкцый. Запазычанае слова не з’яўляецца памылкай толькі з-за паходжання.
Паўтор «ну, значыць, як бы» можа засланіць думку; дакладны тэрмін робіць навуковае тлумачэнне яснейшым.
Выразнасць дапамагае ўтрымаць увагу і перадаць стаўленне. Лаканічнасць азначае адсутнасць лішняга пры захаванні патрэбнага зместу. Скарачэнне не павінна выдаляць умовы, выключэнні або аргументы.
«Вярнуцца назад» часта можна замяніць на «вярнуцца». Але ў правіле нельга выкінуць словы «ў першым складзе перад націскам».
Маўленчы этыкет — прынятыя ў супольнасці правілы і формулы зносін. Прывітання, просьбы, падзякі, прабачэнні ўлічваюць адносіны, узрост, афіцыйнасць сітуацыі. Ветлівасць падтрымліваецца і зместам, і тонам.
«Калі ласка, удакладніце назву крыніцы». «Дзякуй за тлумачэнне».
Слухайце да канца, удакладняйце незразумелае, адказвайце на аргумент, а не ацэньвайце асобу. Нязгода павінна быць абгрунтаванай. Спасылка на крыніцу дапамагае аддзяліць правяральныя звесткі ад меркавання.
«З гэтай высновай цяжка пагадзіцца, бо ў тэксце названа іншая прычына».
Прапануйце выпраўленне, затым параўнайце з разборам.
У культурным маўленні нельга ўжываць ніводнага запазычанага слова.
У культурным маўленні варта пазбягаць неапраўданых запазычанняў; дарэчныя літаратурныя словы і тэрміны ўжываюцца паводле іх значэння.
Паходжанне слова не вызначае яго дарэчнасць аўтаматычна. Важныя норма, сэнс і сітуацыя.
Растлумачце выпраўленне з папярэдняга задання ў 4–6 сказах. Назавіце ўмову прымянення правіла, прывядзіце свой прыклад і пакажыце, чым ён адрозніваецца ад памылковага варыянта.
Разгорнуты тэкст не ацэньваецца аўтаматычна. Супастаўце яго з разборам або абмяркуйце з настаўнікам.
У А адзначце ўсе правільныя адказы; у В увядзіце адказ паводле ўмовы. Кожнае цалкам выкананае заданне — 1 навучальны бал, максімум — 6. Частковыя адказы ў А не залічваюцца.
Аўтарскія заданні для падрыхтоўкі. Гэта не афіцыйны варыянт ЦЭ і не яго сістэма ацэньвання.
Загрузка прагрэсу…