Арфаэпія рэгулюе вымаўленне. Для аналізу важна аддзяляць гук ад літары: не ўсе змены ў маўленчай плыні адлюстроўваюцца на пісьме.
Аканне — вымаўленне [а] замест ненаціскных [о], [э] пасля цвёрдых зычных; яканне — змена галоснага пасля мяккага зычнага ў першым складзе перад націскам. У запазычаннях і асобных групах слоў ёсць асаблівасці, таму правіла нельга пашыраць без агаворак.
Шэпт — шаптаць; цёмны — цямнець; але метро, кефір.
Гукі могуць змяняцца ў маўленчай плыні. Пачатковае і пасля цвёрдага зычнага папярэдняга слова можа гучаць як [ы], але пасля г, к, х захоўваецца [і]. Вымаўленне асобных не і без перад націскным складам падпарадкоўваецца яканню, хоць іх напісанне не змяняецца.
Сын і брат; смех і грэх; не быў; без хлеба.
Беларускія [ж], [ш], [ч], [дж], [р], [ц] зацвярдзелы. Свісцячыя з, с, дз, ц перад наступным мяккім зычным звычайна змякчаюцца; перад мяккімі г, к, х такога змякчэння няма.
Звер, снег, Дзвіна; але сківіца, схільнасць, згінуць.
Звонкія шумныя перад глухімі і на канцы слова аглушаюцца; глухія перад звонкімі шумнымі азванчаюцца. Такія змены ў корані часта не перадаюцца на пісьме. Праверачны прыклад павінен змяшчаць патрэбны зычны ў выразнай пазіцыі.
Дуб вымаўляецца з канцавым [п]; напісанне б правяраем формай «дубы».
Суседнія зычныя ўплываюць адзін на аднаго. Спалучэнне шс у формах на -шся вымаўляецца як падоўжаны мяккі [с’]; чц — як падоўжаны [ц]. Спалучэнне чн у словах яечня, ручнік захоўваецца ў вымаўленні.
Смяешся; у бочцы; яечня.
Спачатку назавіце арфаэпічную з’яву, затым укажыце пазіцыю гука і толькі пасля параўнайце з напісаннем. У беларускім вымаўленні г пераважна фрыкатыўны; выбухны сустракаецца ў асобных словах і спалучэннях, якія правяраюць па слоўніку.
Горад — звычайнае беларускае г; у словах экзамен, вакзал гук на месцы к перад звонкім вымаўляецца як выбухны.
Пасля галоснага і пры раздзельным вымаўленні перад і з’яўляецца [й]: краіна, вераб’і. У пачатку наступнага слова пасля галоснага і можа гучаць як [й] або [йі]. Ненаціскны [у] пасля галоснага перад зычным вымаўляецца як [ў], у тым ліку ў назвах з вялікай У.
Сястра [й] брат; кра[йі]на; да [ў]ладзіміра.
Зж вымаўляецца як падоўжаны [ж], зш і сш — як падоўжаны [ш]. Дч і тч даюць падоўжаны [ч], дц і тц — падоўжаны [ц]. Дс і тс вымаўляюцца як [ц]; жс і шс у словах тыпу чэшскі — як [с].
Зжаўцець; бясшумна; дасведчанасць; дыспетчар; на градцы; гарадскі; чэшскі.
Прапануйце выпраўленне, затым параўнайце з разборам.
Калі ў слове «дуб» чуецца [п], трэба напісаць «дуп».
Пішам «дуб»: канцавы звонкі аглушаецца, але літара б захоўваецца і правяраецца формай «дубы».
Памылка ўзнікла праз атаясамліванне вымаўлення і напісання.
Растлумачце выпраўленне з папярэдняга задання ў 4–6 сказах. Назавіце ўмову прымянення правіла, прывядзіце свой прыклад і пакажыце, чым ён адрозніваецца ад памылковага варыянта.
Разгорнуты тэкст не ацэньваецца аўтаматычна. Супастаўце яго з разборам або абмяркуйце з настаўнікам.
У А адзначце ўсе правільныя адказы; у В увядзіце адказ паводле ўмовы. Кожнае цалкам выкананае заданне — 1 навучальны бал, максімум — 6. Частковыя адказы ў А не залічваюцца.
Аўтарскія заданні для падрыхтоўкі. Гэта не афіцыйны варыянт ЦЭ і не яго сістэма ацэньвання.
Загрузка прагрэсу…