У бяззлучнікавым сказе знак выражае адносіны паміж часткамі. Спачатку сфармулюйце гэтыя адносіны словамі, затым праверце пунктуацыю.
Часткі бяззлучнікавага складанага сказа аб’ядноўваюцца сэнсам і інтанацыяй без злучніка або злучальнага слова. Знайдзіце асновы і адрозніце іх ад аднародных членаў.
Настаў вечар, сціхлі птушкі.
Коска перадае пералічэнне адначасовых або паслядоўных падзей, цесна звязаных сэнсам. Кропка з коскай падзяляе больш самастойныя або распаўсюджаныя часткі, асабліва з унутранымі коскамі.
Над ракой слаўся туман; на беразе, сярод кустоў, ціха шумеў вецер.
Другая частка можа называць прычыну таго, пра што сказана ў першай. Праверачная сэнсавая падстаноўка — таму што.
Мы засталіся дома: пачаўся дождж.
Другая частка раскрывае або канкрэтызуе змест першай; магчымая сэнсавая падстаноўка а іменна. Пасля слоў успрымання, думкі, ведання яна раскрывае змест успрынятага; часам такі дзеяслоў маецца на ўвазе.
Я зразумеў: трэба праверыць разлік. Рашэнне было адно: мы павінны вярнуцца.
Другая частка можа перадаваць вынік, выснову або нечаканую змену падзей. Праверце, ці можна перадаць адносіны таму, так што, і раптам без змены сэнсу.
Пачаўся дождж — мы вярнуліся дадому.
Першая частка можа называць умову або час таго, пра што гаворыцца ў другой. Сэнс можна разгарнуць з калі.
Будзеш уважлівым — заўважыш памылку.
Працяжнік ужываецца пры рэзкім супастаўленні, супрацьпастаўленні або параўнанні частак. Таксама ён магчымы перад заключнай часткай, якая абагульняе папярэдняе.
Я прапаноўваў праверыць — ён спяшаўся адказаць. Дзяўчына ідзе — лебедзь плыве.
У мастацкім кантэксце інтанацыя і аўтарская задача могуць падтрымліваць розныя знакі. Для адназначнага навучальнага адказу трэба задаць адносіны або аналізаваць ужо аформлены сказ. Нельга выбіраць знак толькі паводле паўзы.
«Мы засталіся дома: пачаўся дождж» — другая частка тлумачыць прычыну першай.
Прапануйце выпраўленне, затым параўнайце з разборам.
Аналіз: «У сказе “Мы засталіся дома: пачаўся дождж” другая частка называе вынік».
Другая частка называе прычыну: мы засталіся дома таму, што пачаўся дождж.
У выпраўленні адноўлены напрамак сувязі. Дождж стаў прычынай рашэння, а не яго вынікам.
Растлумачце выпраўленне з папярэдняга задання ў 4–6 сказах. Назавіце ўмову прымянення правіла, прывядзіце свой прыклад і пакажыце, чым ён адрозніваецца ад памылковага варыянта.
Разгорнуты тэкст не ацэньваецца аўтаматычна. Супастаўце яго з разборам або абмяркуйце з настаўнікам.
У А адзначце ўсе правільныя адказы; у В увядзіце адказ паводле ўмовы. Кожнае цалкам выкананае заданне — 1 навучальны бал, максімум — 6. Частковыя адказы ў А не залічваюцца.
Аўтарскія заданні для падрыхтоўкі. Гэта не афіцыйны варыянт ЦЭ і не яго сістэма ацэньвання.
Загрузка прагрэсу…