§ 2 · Ад правіла да аргументаванага адказу

Функцыянальныя стылі маўлення. Стылеўтваральныя моўныя сродкі

Вызначайце стыль па сукупнасці прымет: мэта, сфера, жанр і моўныя сродкі. Адно слова або форма падачы яшчэ не даюць дастатковага доказу.

КанспектРэдагаваннеПадрыхтоўка да ЦЭ · трэніроўка
01 / КАНСПЕКТ

Ад сітуацыі да стылю

Функцыянальны стыль — разнавіднасць літаратурнай мовы, звязаная з пэўнай сферай зносін. Стылістыка вывучае выбар сродкаў у залежнасці ад зместу, мэты і сітуацыі. Адрозніваюць навуковы, афіцыйны, публіцыстычны, мастацкі і гутарковы стылі.

Назіранне і прыклад

Лекцыя і сяброўская размова могуць гучаць вусна, але маюць розныя задачы і арганізацыю.

Разбор
Форма маўлення не замяняе аналізу стылю.
02 / КАНСПЕКТ

Навуковы стыль

Задачы — растлумачыць з’яву, вызначыць паняцце, абгрунтаваць выснову. Характэрныя тэрміны, абстрактная лексіка, прамыя значэнні, лагічныя сувязі, дакладнасць. Жанры: артыкул, даклад, падручнік.

Назіранне і прыклад

Марфема — найменшая значымая частка слова.

Разбор
Азначэнне паняцця і тэрміны падтрымліваюць дакладнасць. Паўтор тэрміна не абавязкова з’яўляецца недахопам: выпадковы сінонім можа змяніць паняцце.
03 / КАНСПЕКТ

Афіцыйны стыль

Задачы — рэгуляваць адносіны і перадаваць службовую інфармацыю. У заяве, распараджэнні, даведцы, распісцы патрэбныя адназначнасць, стандартная будова, нейтральнасць, дакладныя назвы і рэквізіты.

Назіранне і прыклад

Прашу выдаць даведку аб навучанні.

Разбор
Формула дарэчная ў заяве. Эмацыянальныя ацэнкі і размоўныя скарачэнні могуць перашкодзіць дакладнасці дакумента.
04 / КАНСПЕКТ

Публіцыстычны стыль

Паведамленне грамадска значных звестак спалучаецца з уздзеяннем на аўдыторыю. У артыкуле, выступленні, рэпартажы, інтэрв’ю сустракаюцца ацэнкі, заклікі, рытарычныя пытанні, грамадская лексіка.

Назіранне і прыклад

Хто захавае памяць нашага горада, калі мы самі абыякавыя да яе?

Разбор
Рытарычнае пытанне заклікае задумацца; для вызначэння стылю важныя таксама тэма і камунікатыўная задача тэксту.
05 / КАНСПЕКТ

Мастацкі стыль

Задача — стварыць мастацкі вобраз і эстэтычна ўздзейнічаць. Ужываюцца тропы, індывідуальныя асацыяцыі, разнастайны сінтаксіс. Аўтар можа ўключаць сродкі іншых стыляў для характарыстыкі героя.

Назіранне і прыклад

Цішыня асцярожна ўвайшла ў пакой.

Разбор
Увасабленне стварае вобраз. Дакумент у апавяданні не ператварае ўвесь твор у афіцыйны тэкст.
06 / КАНСПЕКТ

Гутарковы стыль

Абслугоўвае непасрэдныя неафіцыйныя зносіны; найбольш тыповы для вуснай размовы. Характэрныя сітуацыйнасць, дыялог, простыя і няпоўныя сказы, размоўная лексіка, інтанацыя і жэсты.

Назіранне і прыклад

— Ты ўжо дома? — Яшчэ ў дарозе.

Разбор
Суразмоўцы разумеюць прапушчанае з кантэксту. Такую няпоўнасць нельга аўтаматычна лічыць граматычнай памылкай.
07 / КАНСПЕКТ

Стыль, жанр, тып

Стыль звязаны са сферай і задачай; жанр — з устойлівай формай тэксту; тып маўлення — са спосабам выкладу: апісанне, апавяданне, разважанне. Доказ стылю павінен змяшчаць канкрэтныя прыклады з тэксту.

Назіранне і прыклад

Навуковы артыкул можа ўключаць апісанне аб’екта і разважанне пра прычыны з’явы.

Разбор
«Артыкул» — жанр, «навуковы» — стыль, «разважанне» — тып. Не падмяняйце адзін узровень другім.
08 / КАНСПЕКТ

Марфалогія і сінтаксіс стылю

У навуковым выкладзе формы 3-й асобы цяперашняга часу часта называюць пастаянную ўласцівасць. Для афіцыйнага тэксту характэрныя аддзеяслоўныя назоўнікі, стандартныя канструкцыі; мастацкі тэкст выкарыстоўвае разнастайныя формы дзеля вобразнасці.

Назіранне і прыклад

Вада кіпіць пры пэўнай тэмпературы; выкананне рашэння, прыняцце заявы.

Разбор
Абгрунтоўвайце стыль сукупнасцю прымет: задачай, лексікай, формамі слоў і будовай сказаў. Адна форма сама па сабе не вызначае стыль.
Рэдактарская практыка

Знайсці прычыну памылкі

Прапануйце выпраўленне, затым параўнайце з разборам.

Патрабуе выпраўлення

«Тэкст навуковы, таму што ў ім доўгія сказы».

Варыянт выпраўлення і абгрунтаванне

Тэкст навуковы: ён тлумачыць паняцце, выкарыстоўвае тэрміны і паслядоўна абгрунтоўвае выснову.

Даўжыня сказа недастатковая для вызначэння стылю. У сапраўдным аналізе да гэтых прымет трэба далучыць цытаты з канкрэтнага тэксту.

Разгорнуты адказ

Правіла → доказ → выснова

Растлумачце выпраўленне з папярэдняга задання ў 4–6 сказах. Назавіце ўмову прымянення правіла, прывядзіце свой прыклад і пакажыце, чым ён адрозніваецца ад памылковага варыянта.

Разгорнуты тэкст не ацэньваецца аўтаматычна. Супастаўце яго з разборам або абмяркуйце з настаўнікам.

Экзаменацыйныя навыкі

Тэматычная трэніроўка А / В

У А адзначце ўсе правільныя адказы; у В увядзіце адказ паводле ўмовы. Кожнае цалкам выкананае заданне — 1 навучальны бал, максімум — 6. Частковыя адказы ў А не залічваюцца.

Аўтарскія заданні для падрыхтоўкі. Гэта не афіцыйны варыянт ЦЭ і не яго сістэма ацэньвання.

A1. Якія прыметы ў сукупнасці падтрымліваюць навуковы стыль?
A2. Адзначце правільныя адпаведнасці.
B1. Назавіце стыль заявы «Прашу выдаць даведку аб навучанні». Адно слова.
B2. Як называецца тып маўлення, пабудаваны як тэзіс, доказы, выснова?
B3. Назавіце стыль неафіцыйнай размовы сяброў пра сустрэчу.
B4. Што называе слова «рэпартаж»: стыль, жанр ці тып маўлення? Запішыце адзін тэрмін.

Загрузка прагрэсу…

↑