Праверце, хто выконвае асноўнае і дадатковае дзеянні, калі яны адбываюцца і як утворана дзеяслоўная форма. Выпраўленне павінна захоўваць зыходны сэнс.
Дзеепрыслоўе абазначае дадатковае дзеянне таго самага ўтваральніка, што і асноўнае дзеянне. Знайдзіце граматычную аснову і спытайце, ці можа дзейнік выконваць абодва дзеянні.
Прачытаўшы ліст, Ганна ўсміхнулася.
Дзеепрыслоўны зварот магчымы ў безасабовым сказе з інфінітывам пры мадальных словах трэба, можна, нельга, варта і падобных. У сказах тыпу «мне стала сумна» або «відаць лес» такога абгрунтавання няма.
Рыхтуючы даклад, трэба праверыць крыніцы.
Дзеепрыслоўі незакончанага трывання звычайна ўтвараюцца ад асновы цяперашняга часу з суфіксамі -учы, -ючы, -ачы, -ячы. Яны найчасцей называюць дзеянне, адначасовае з асноўным.
Чытаюць → чытаючы; гавораць → гаворачы; сядзяць → седзячы.
Формы на -ўшы, -шы звычайна ўтвараюцца ад асновы прошлага часу дзеясловаў закончанага трывання і называюць папярэдняе завершанае дзеянне. У школьнай норме не замяняйце імі дзеепрыслоўі незакончанага трывання.
Прачытаў → прачытаўшы; прынёс → прынёсшы. Параўнайце: чытаючы, а не «чытаўшы».
Можна ўвесці належнага выканаўцу ў галоўную частку або замяніць зварот даданай часткай. У абодвух выпадках захоўвайце час, адмаўленне і ўдзельнікаў.
Не «Падыходзячы да школы, у мяне зазваніў тэлефон», а «Калі я падыходзіў да школы, у мяне зазваніў тэлефон».
Для беларускай мовы характэрныя формы прошлага часу на -л-, -н-, -ан-, -ен-, -т-. У поўных дзеепрыметніках пішацца адна н; формы мужчынскага роду маюць канчатак -ы.
Пажоўклы ліст; напісаны тэкст; закрыты сшытак.
Дзеепрыметнікі на -уч-, -юч-, -ач-, -яч-, -ўш-, -ш- нехарактэрныя для звычайнага беларускага маўлення; формы на -ем-, -ім- маюць абмежаванае, у тым ліку тэрміналагічнае, ужыванне. Зваротныя формы на -ся замяняюць нарматыўнай канструкцыяй.
«Вучань, які чытае кнігу» замест калькаванай дзеепрыметнікавай канструкцыі.
Дзеепрыметнікавы зварот уключае дзеепрыметнік і залежныя словы; азначаемы назоўнік у яго не ўваходзіць. Дзеепрыслоўны зварот утвараецца аналагічна, але абазначае дзеянне. Пунктуацыйныя ўмовы падрабязна разглядаюцца ў § 7.
Кніга, прачытаная за вечар, спадабалася мне. Прачытаўшы кнігу за вечар, я зрабіў нататкі.
Прапануйце выпраўленне, затым параўнайце з разборам.
Вяртаючыся дадому, пачаўся дождж.
Калі я вяртаўся дадому, пачаўся дождж.
Выканаўца вяртання ўведзены ў даданую частку. Дождж пачаўся падчас вяртання; гэтае часавае суаднясенне захавана. У канкрэтным тэксце займеннік я трэба замяніць сапраўдным удзельнікам.
Растлумачце выпраўленне з папярэдняга задання ў 4–6 сказах. Назавіце ўмову прымянення правіла, прывядзіце свой прыклад і пакажыце, чым ён адрозніваецца ад памылковага варыянта.
Разгорнуты тэкст не ацэньваецца аўтаматычна. Супастаўце яго з разборам або абмяркуйце з настаўнікам.
У А адзначце ўсе правільныя адказы; у В увядзіце адказ паводле ўмовы. Кожнае цалкам выкананае заданне — 1 навучальны бал, максімум — 6. Частковыя адказы ў А не залічваюцца.
Аўтарскія заданні для падрыхтоўкі. Гэта не афіцыйны варыянт ЦЭ і не яго сістэма ацэньвання.
Загрузка прагрэсу…