Паўтараем правілы пераносу слоў: пераносім па складах, не пакідаем і не пераносім адну літару, не раздзяляем дж і дз, калі яны абазначаюць адзін гук, і не аддзяляем й, ў, ь і апостраф ад папярэдняй літары.
Ты пішаш у сшытку слова «гляджу», а ў радку засталося месца толькі на некалькі літар. Можна напісаць «гляд-», а «жу» перанесці? Не: дж тут абазначае адзін гук [дж], і разрываць яго нельга. Правільна — «гля-джу».
Па якіх правілах словы пераносяцца з аднаго радка на другі?
З аднаго радка на другі словы пераносяцца па складах: пе-рамога, пера-мога, перамо-га.
Калі паміж галоснымі ёсць спалучэнне зычных, то на наступны радок пераносіцца або ўсё гэта спалучэнне, або любая яго частка: га-рбуз, гар-буз, збо-жжа, збож-жа.
Лі-чба, ліч-ба; ме-сца, мес-ца; по-шта, пош-та.
Паміж галоснымі стаяць спалучэнні зычных чб, сц, шт. Іх можна перанесці цалкам або падзяліць, таму ў кожнага з гэтых слоў два варыянты пераносу.
Нельга пакідаць або пераносіць на наступны радок адну літару: асі-на, чы-тае, юнак.
Падзел на склады і падзел для пераносу не заўсёды супадаюць. Слова юнак мае два склады (ю-нак), але першы склад складаецца з адной літары, таму гэтае слова нельга падзяліць для пераносу. Так сама не пераносяцца словы якар, алея, ідэя, унук і ўсе аднаскладовыя словы.
А-сі-на → асі-на; чы-та-е → чы-тае.
Варыянты «а-сіна» і «чыта-е» няправільныя: на радку засталася б або на наступны радок перайшла б адна літара.
Нельга раздзяляць пры пераносе спалучэнні літар дж і дз, калі яны абазначаюць гукі [дж], [дз], [дз’]: гля-дзяць, гля-джу.
Спалучэнні дж і дз можна раздзяляць пры пераносе, калі д адносіцца да прыстаўкі, а з, ж — да кораня: пад-жаць, ад-звінець.
Са-джаць, на-дзея, пу-дзель — але пад-жаць, ад-звінець.
У словах саджаць, надзея, пудзель дж і дз абазначаюць адзін гук, таму стаяць разам. У словах паджаць, адзвінець д — канец прыстаўкі пад-, ад-, а ж, з — пачатак кораня.
Ад папярэдняй літары не аддзяляюцца літары й, ў, ь і апостраф: вай-на, поў-ны, кась-ба, пад’-ём.
Гэтыя літары і апостраф застаюцца на тым радку, дзе стаіць папярэдняя літара. Пачынаць імі новы радок нельга.
Бай-ка, праў-да, паль-ма, аб’-езд, каў-нер, шай-ба.
Й, ў, ь і апостраф «трымаюцца» за папярэднюю літару. Таму ў словах аб’езд, каўнер, шайба магчымы толькі адзін варыянт пераносу.
| Слова | Правільна | Няправільна | Чаму |
|---|---|---|---|
| перамога | пе-рамога, пера-мога, перамо-га | перамог-а | адну літару нельга пераносіць |
| юнак | не пераносіцца | ю-нак | адну літару нельга пакідаць на радку |
| гляджу | гля-джу | гляд-жу | дж абазначае адзін гук [дж] |
| вайна | вай-на | ва-йна | й не аддзяляецца ад папярэдняй літары |
| касьба | кась-ба | кас-ьба | ь не аддзяляецца ад папярэдняй літары |
| пад’ём | пад’-ём | пад-’ём | апостраф не аддзяляецца ад папярэдняй літары |
Колькі ў слове галосных — столькі і складоў.
збо-жжа, на-дзе-я
Спалучэнне зычных паміж галоснымі можна перанесці цалкам або часткова.
збо-жжа, збож-жа
Не пакідаем і не пераносім адну літару, не раздзяляем дж і дз, калі яны абазначаюць адзін гук, не адрываем й, ў, ь і апостраф.
на-дзея (надзе-я нельга), поў-ны
Аднаві парадак разважання. Перамяшчай крокі стрэлкамі, потым правер вынік.
Каўнер → склады каў-нер → ў не аддзяляем ад папярэдняй літары → толькі адзін варыянт: каў-нер.
Задача 1. Ты пішаш віншаванне на вузкай паштоўцы: «Дарагая Ганна Міхайлаўна! Віншуем з днём нараджэння!» Словы Міхайлаўна і нараджэння не змяшчаюцца ў радок. Пакажы, як іх можна перанесці, і назаві адзін няправільны варыянт.
Міхайлаўна: Мі-хайлаўна, Міхай-лаўна, Міхайлаў-на. Нараджэння: на-раджэння, нара-джэння, нараджэ-ння, нараджэн-ня.
Няправільна: «Міхайла-ўна» (ў аддзялілася ад папярэдняй літары) або «нарад-жэння» (дж абазначае адзін гук).
Задача 2. Практ. 44. Ты выпадкова пакрыўдзіў аднакласніка. Напішы яму запіску з прабачэннем (2–3 сказы), ужыві адзін выраз з тэксту практыкавання. Знайдзі ў запісцы словы, якія нельга падзяліць для пераносу.
Мікіта, прабач, калі ласка! Я выпадкова парваў твой малюнак. Прашу прабачэння і заўтра дапамагу намаляваць новы.
Нельга падзяліць для пераносу: аднаскладовыя словы я, твой, і; астатнія словы пераносяцца па складах (пра-бач, вы-падкова, ма-люнак).
Задача 3. Сястра-першакласніца падзяліла словы для пераносу так: ю-нак, гляд-жу, ва-йна, кас-ьба, пера-мога. Знайдзі памылкі і растлумач іх.
Ю-нак — нельга: адну літару не пакідаем, слова юнак не пераносіцца. Гляд-жу — нельга: дж абазначае адзін гук, правільна гля-джу. Ва-йна — нельга: й не аддзяляецца, правільна вай-на. Кас-ьба — нельга: ь не аддзяляецца, правільна кась-ба. Пера-мога — правільна.
Свабодны адказ правер самастойна або абмеркуй з настаўнікам.
Размяркуй словы па групах, як у практ. 42: колькі варыянтаў пераносу мае кожнае слова?
Паразважай і пасля зверся з узорам.
Слова «юнак» мае два склады. Чаму перанесці яго нельга?
На склады слова дзеліцца так: ю-нак. Але першы склад складаецца з адной літары, а адну літару нельга пакідаць на радку або пераносіць на наступны. Значыць, падзел на склады і падзел для пераносу не заўсёды супадаюць.
Чаму пераносім «гля-джу», але «пад-жаць»?
У слове гляджу дж абазначае адзін гук [дж], і разрываць яго нельга. У слове паджаць д — апошняя літара прыстаўкі пад-, а ж — пачатак кораня, гэта два розныя гукі, таму пры пераносе дж можна раздзяліць.
Чаму й, ў, ь і апостраф нельга пераносіць на новы радок?
Й і ў абазначаюць нескладовыя гукі, яны належаць да папярэдняга складу: вай-на, поў-ны. Ь не абазначае гука, ён паказвае мяккасць папярэдняга зычнага, таму павінен стаяць побач з ім: кась-ба. Апостраф таксама застаецца пры папярэдняй літары: пад’-ём.
Словы пераносяцца з аднаго радка на другі па складах: пе-рамога, пера-мога, перамо-га.
Калі паміж галоснымі ёсць спалучэнне зычных, пераносім усё спалучэнне або любую яго частку: га-рбуз, гар-буз.
Адну літару нельга пакідаць на радку або пераносіць на наступны: асі-на, чы-тае; юнак, алея не пераносяцца.
Дж і дз не раздзяляюцца, калі абазначаюць гукі [дж], [дз], [дз’]: гля-джу, гля-дзяць.
Калі д адносіцца да прыстаўкі, а ж, з — да кораня, дж і дз можна раздзяліць: пад-жаць, ад-звінець.
Гэтыя літары і апостраф не аддзяляюцца ад папярэдняй літары: вай-на, поў-ны, кась-ба, пад’-ём.
Лічба → склады лі-чба → спалучэнне чб можна перанесці цалкам або часткова → лі-чба, ліч-ба.
Цяпер растлумач: Па якіх правілах словы пераносяцца з аднаго радка на другі?
Загрузка прагрэсу…