Прыметнік

§ 51. Прыметнікі з суфіксам -ск-, іх правапіс

Вучымся пісаць прыметнікі з суфіксам -ск-: як перадаюцца спалучэнні зычных на стыку асновы і суфікса і калі перад -ск- пішацца мяккі знак.

12 практыкаванняўТрэнажор · 12 картакДумай як філолаг
Пачнём з назірання

Брат — брацкі, сусед — суседскі. Чаму ў першым прыметніку пішам ц, а ў другім захоўваем д, хоць вымаўляем абодва з гукам [ц]? Адказ — у правілах напісання прыметнікаў з суфіксам -ск-.

ГАЛОЎНАЕ ПЫТАННЕ

Як пішуцца спалучэнні зычных і мяккі знак перад суфіксам -ск- у прыметніках?

01

т, к, ч, ц + с → ц

Пры ўтварэнні прыметнікаў з дапамогай суфікса -ск- ад асноў назоўнікаў зычныя т, к, ч, ц у спалучэнні з суфіксальным с перадаюцца літарай ц: брэсцкі, мастацкі, ткацкі, прыпяцкі.

Ад беларускіх назваў на -ічы, -кі, -чы таксама ўтвараюцца прыметнікі з цк: Івацэвічы — Івацэвіцкі раён, Хойнікі — Хойніцкі, Ушачы — Ушацкі.

Паглядзім, як гэта працуе

Брат — брацкі, юнак — юнацкі, чытач — чытацкі, купец — купецкі.

Т, к, ч, ц разам з с суфікса -ск- перадаюцца адной літарай ц: брат + ск → брацкі.

02

д, з + с → дс, зс

Зычныя д, з у спалучэнні з суфіксальным с перадаюцца як дс, зс: гарадскі, каўказскі.

Гавары і пішы правільна: спалучэнне дс на стыку кораня і суфікса вымаўляецца як [ц]: заводскі — заво[ц]кі, лідскі — лі[ц]кі; спалучэнне зс — як [с]: каўказскі — каўка[с]кі.

Паглядзім, як гэта працуе

Сусед — суседскі, француз — французскі, Ліда — Лідскі раён.

На пісьме захоўваецца апошні зычны асновы назоўніка (сусед, француз), хоць вымаўляем [ц] і [с].

03

Геаграфічныя назвы і назвы народаў

Зычныя ж, ш, г, к, х назоўнікаў, якія абазначаюць геаграфічныя назвы і назвы народаў, у спалучэнні з суфіксальным с перадаюцца як жс, шс, гс, кс, хс: парыжскі, латышскі, пецярбургскі, узбекскі, казахскі.

Гавары і пішы правільна: спалучэнні жс, шс вымаўляюцца як [с]: рыжскі — ры[с]кі, латышскі — латы[с]кі.

Паглядзім, як гэта працуе

Нясвіж — нясвіжскі, Добруш — добрушскі; зубры Белавежы — белавежскія зубры.

Нясвіж, Добруш, Белавежа — геаграфічныя назвы, таму ж і ш захоўваюцца перад -ск-.

04

с, ш + с → с

Зычныя с, ш у спалучэнні з суфіксальным с перадаюцца адной літарай с: матроскі, таварыскі.

Матрос + ск → матроскі, таварыш + ск → таварыскі: гэтыя назоўнікі не з’яўляюцца геаграфічнымі назвамі або назвамі народаў, таму дзвюх зычных не пішам.

Паглядзім, як гэта працуе

Таварыскі матч; матроская форма; але: латышскі народ.

Таварыш — не назва народа: пішам адну с. Латыш — назва народа: пішам шс.

05

Мяккі знак перад -ск-

Мяккі знак перад суфіксам -ск- пішацца ў прыметніках, утвораных ад назваў месяцаў на -нь і ад назоўніка восень: восеньскі, снежаньскі, чэрвеньскі (у тым ліку і ў назве раёна — Чэрвеньскі раён). У іншых прыметніках мяккі знак пасля н перад -ск- не пішацца: астраханскі, казанскі.

Паглядзім, як гэта працуе

Студзень — студзеньскі, ліпень — ліпеньскі; конь — конскі, Кубань — кубанскі, Хатынь — хатынскі.

Студзень і ліпень — назвы месяцаў, таму пішам ь. Конь, Кубань, Хатынь не з’яўляюцца назвамі месяцаў — мяккага знака няма.

Параўноўваем і заўважаем

Што адбываецца на стыку з -ск-

Параўнанне прыкладаў і ўмоў
Зычны асновыЯк пішамПрыклады
т, к, ч, ццбрацкі, юнацкі, чытацкі, купецкі
д, здс, зссуседскі, французскі
ж, ш, г, к, х (геаграфія, народы)жс, шс, гс, кс, хснясвіжскі, латышскі, узбекскі
с, шсматроскі, таварыскі
нь (месяцы, восень)ньскстудзеньскі, восеньскі
нь (іншыя словы)нскконскі, кубанскі
Прасочваем шлях

Як напісаць прыметнік з суфіксам -ск-

  1. Знаходзім утваральнае слова

    Вызначаем, на які зычны заканчваецца аснова.

    рыбацкі ← рыбак: аснова на к

  2. Правяраем, што гэта за слова

    Геаграфічная назва або назва народа? Назва месяца ці восень?

    рыбак — не геаграфічная назва

  3. Пішам па правіле

    т, к, ч, ц → ц; д, з → дс, зс; ж, ш, г, к, х у назвах → жс, шс, гс, кс, хс; с, ш → с.

    рыбак + ск → рыбацкі

Практыкум · практыкаванні, разбор, жыццёвыя задачы

Спрабуем і тлумачым

Заданне 1 з 12
Трэнажор · 12 картак

Што на стыку з -ск-?

Утвары прыметнік з суфіксам -ск- і вызначы, як перадаецца спалучэнне зычных на стыку.

Думай як філолаг

Сакрэты стыку

Паразважай і пасля зверся з узорам.

Чаму пішацца «юнацкі», але «узбекскі»? Абедзве асновы заканчваюцца на к.

Зверыць разважанне

Узбек — назва народа. У прыметніках ад геаграфічных назваў і назваў народаў зычныя ж, ш, г, к, х захоўваюцца: узбекскі, казахскі, парыжскі. Юнак — звычайны назоўнік, таму к разам з суфіксальным с перадаецца літарай ц: юнацкі.

Чаму «заводскі» вымаўляем з гукам [ц], а пішам дс?

Зверыць разважанне

На пісьме захоўваецца аснова ўтваральнага слова завод, каб была бачна сувязь слоў: завод — заводскі. Вымаўленне ж падпарадкоўваецца сваім законам: [д] перад [с] аглушаецца і разам з ім гучыць як [ц]: заво[ц]кі, лі[ц]кі.

Чаму «восеньскі» і «чэрвеньскі» пішуцца з мяккім знакам, а «конскі» і «кубанскі» — без яго?

Зверыць разважанне

Гэта асобае правіла: мяккі знак перад -ск- захоўваецца толькі ў прыметніках ад назваў месяцаў на -нь (студзень, чэрвень, снежань) і ад слова восень. Конь, Кубань не з’яўляюцца назвамі месяцаў, таму ў прыметніках ад іх мяккі знак не пішацца.

Падводзім вынікі

6 галоўных высноў

  1. Літара ц

    Т, к, ч, ц з суфіксальным с перадаюцца літарай ц: брэсцкі, мастацкі, ткацкі, прыпяцкі.

  2. Дс і зс

    Д, з захоўваюцца: гарадскі, суседскі, каўказскі; вымаўляем заво[ц]кі, каўка[с]кі.

  3. Назвы краін і народаў

    Ж, ш, г, к, х геаграфічных назваў і назваў народаў захоўваюцца: парыжскі, латышскі, узбекскі, казахскі.

  4. Адна с

    С, ш з суфіксальным с перадаюцца адной літарай с: матроскі, таварыскі.

  5. Мяккі знак

    Ь перад -ск- пішацца толькі ад назваў месяцаў на -нь і слова восень: снежаньскі, восеньскі, Чэрвеньскі раён.

  6. Без мяккага знака

    У астатніх прыметніках пасля н перад -ск- ь не пішацца: конскі, кубанскі, казанскі, хатынскі.

Памятка: разбор па кроках

Салдат + -ск- → т + с → ц → салдацкі шынель.

  1. Знайдзі апошні зычны асновы. Купец — аснова на ц, Нясвіж — на ж, сусед — на д, студзень — на нь.
  2. Вызначы, што гэта за слова. Ці з’яўляецца назоўнік геаграфічнай назвай, назвай народа, назвай месяца або словам восень?
  3. Напішы па правіле. Купецкі (ц), Нясвіжскі (жс), суседскі (дс), студзеньскі (ь).

Цяпер растлумач: Як пішуцца спалучэнні зычных і мяккі знак перад суфіксам -ск- у прыметніках?

Правер сябе · 10 пытанняўАдзін правільны адказ. За кожнае пытанне — 1 бал; максімум — 10.

1. Якой літарай перадаюцца зычныя т, к, ч, ц у спалучэнні з суфіксальным с?
2. У якім прыметніку на стыку пішацца дс?
3. У якім слове памылка?
4. Як правільна напісаць прыметнік ад слова «таварыш»?
5. Ад якога слова прыметнік пішацца з ь перад -ск-?
6. Як вымаўляецца прыметнік «лідскі»?
7. Які прыметнік утвораны ад назвы народа і захоўвае кс?
8. Як правільна ўтварыць назву раёна ад слова «Ушачы»?
9. Які прыметнік напісаны правільна?
10. Як вымаўляецца прыметнік «латышскі»?
↑

Загрузка прагрэсу…

↑