Стылі маўлення

§ 8. Афіцыйны стыль маўлення, яго жанры, сфера выкарыстання

Знаёмімся з афіцыйным стылем: з якой мэтай і дзе ён выкарыстоўваецца, якія ў яго моўныя сродкі і жанры, як напісаць аб’яву і адрас на канверце.

12 практыкаванняўТрэнажор · 12 картакДумай як філолаг
Пачнём з назірання

На дзвярах школьнай бібліятэкі вісіць аб’ява: «14 сакавіка бібліятэка не працуе. Адміністрацыя школы». Ні жартаў, ні вобразаў — толькі дакладныя звесткі. Менавіта так і павінен выглядаць тэкст афіцыйнага стылю.

ГАЛОЎНАЕ ПЫТАННЕ

Якія прыметы мае афіцыйны стыль і дзе ён выкарыстоўваецца?

01

Мэта і сфера выкарыстання

Афіцыйны стыль выкарыстоўваецца, каб даць канкрэтныя ўказанні, парады, прадпісанні, паведаміць інфармацыю. Яго сфера — справаводства, галіна заканадаўства, права.

Паглядзім, як гэта працуе

У адпаведнасці з Канстытуцыяй Рэспублікі Беларусь дзяржаўнымі мовамі Рэспублікі Беларусь з’яўляюцца беларуская і руская мовы. (Закон «Аб мовах у Рэспубліцы Беларусь», артыкул 2)

Тэкст закона напісаны для ўсіх грамадзян краіны. Яго мэта — дакладна паведаміць, якія мовы з’яўляюцца дзяржаўнымі.

02

Моўныя сродкі і жанры

Моўныя сродкі афіцыйнага стылю — словы — назвы розных афіцыйных асоб, устаноў, дакументаў. Жанры афіцыйнага стылю — аб’ява, заява; закон, указ, пастанова, загад.

Напрыклад: дырэктар, інспектар, адміністрацыя школы, Канстытуцыя, закон, артыкул.

Паглядзім, як гэта працуе

Лектар — старшы інспектар па справах непаўналетніх В. А. Голуб.

Назва пасады і прозвішча з ініцыяламі — тыповыя для афіцыйнага стылю моўныя сродкі.

03

Прыметы афіцыйнага стылю

Для афіцыйнага стылю характэрны:

  • канкрэтнасць і дакладнасць;
  • адсутнасць эмацыянальнасці, вобразнасці;
  • ужыванне слоў толькі ў прамым значэнні.
Паглядзім, як гэта працуе

Канстытуцыя — Асноўны Закон Рэспублікі Беларусь, які вызначае лад дзяржавы, правы́, свабоды і абавязкі грамадзян і мае вышэйшую юрыдычную сілу.

Усе словы ўжыты ў прамым значэнні, няма ацэнак і вобразаў, ёсць тэрміны права. Дзень Канстытуцыі адзначаецца 15 сакавіка.

Параўноўваем і заўважаем

Афіцыйны і гутарковы стылі

Параўнанне прыкладаў і ўмоў
ПрыметаАфіцыйны стыльГутарковы стыль
Мэтадаць указанні, парады, прадпісанні, паведаміць інфармацыюабмяняцца думкамі, выказаць пачуцці
Дзе выкарыстоўваеццасправаводства, заканадаўства, правагутарка ў неафіцыйных абставінах
Моўныя сродкіназвы афіцыйных асоб, устаноў, дакументаўгутарковыя словы і выразы, дыялог
Эмацыянальнасцьадсутнічае, словы толькі ў прамым значэнніёсць, магчымы жарт, ацэнка
ПрыкладЗапрашаюцца вучні 5—7-х класаў.Хадзем з намі, будзе цікава!
04

Аб’ява

У аб’яве паведамляецца пра мерапрыемства (канцэрт, экскурсію, сустрэчу з пісьменнікам, заняткі гуртка і інш.). Дакладна называецца дата, час і месца правядзення мерапрыемства. Унізе, з правага боку, звычайна ўказваецца, хто робіць аб’яву.

Паглядзім, як гэта працуе

Аб’ява
У сераду, 15 лістапада, у 14 гадзін у актавай зале адбудзецца лекцыя на тэму «Сродкі бяспекі ў інтэрнэце». Лектар — старшы інспектар па справах непаўналетніх В. А. Голуб.
Запрашаюцца вучні 5—7-х класаў.
Адміністрацыя школы.

Дата — у сераду, 15 лістапада; час — у 14 гадзін; месца — у актавай зале; хто робіць аб’яву — адміністрацыя школы (унізе справа). Пераважаюць назоўнікі: яны называюць мерапрыемства, дату, месца, асоб.

05

Адрас на канверце

На канверце ў левым верхнім вугле пішуць адрас і прозвішча адпраўніка (адпраўшчыка) — таго, хто пасылае ліст. У правым ніжнім вугле пішуць, каму і куды ідзе ліст, — звесткі пра атрымальніка і паштовы індэкс.

Гавары правільна: пісаць на а́драс (націск на першым складзе слова адрас).

Паглядзім, як гэта працуе

Каму: Грышаеву Андрэю Іванавічу
Куды: вул. Лясная, д. 45, кв. 72, в. Турэц-Баяры, Маладзечанскі р-н, Мінская вобл.
Індэкс: 222316

Прозвішча, імя і імя па бацьку атрымальніка пішуць у давальным склоне (каму?), потым — вуліца, дом, кватэра, населены пункт, раён, вобласць і індэкс.

Прасочваем шлях

Як скласці аб’яву

  1. Загаловак

    Пішам пасярэдзіне слова «Аб’ява».

    Аб’ява

  2. Што адбудзецца

    Называем мерапрыемства і, калі трэба, яго тэму.

    адбудзецца пасяджэнне гуртка «Жывое слова»

  3. Калі і дзе

    Дакладна называем дату, час і месца правядзення.

    20 лютага ў 15 гадзін у кабінеце № 12

  4. Каго запрашаюць і хто робіць аб’яву

    Указваем, хто запрашаецца; унізе справа — подпіс.

    Запрашаюцца вучні 5—6-х класаў. Кіраўнік гуртка.

Практыкум · практыкаванні, разбор, жыццёвыя задачы

Спрабуем і тлумачым

Заданне 1 з 12
Трэнажор · 12 картак

Афіцыйны стыль ці не?

Вызнач, ці адносіцца тэкст да афіцыйнага стылю (практ. 43–50). Калі не — успомні, да якога.

Думай як філолаг

Чаму закон пішуць без эмоцый?

Паразважай і пасля зверся з узорам.

Практ. 48. Памятка «Як трэба паводзіць сябе з інтэрнэт-тролем?» Каму яна адрасавана? Ці ёсць у ёй прыметы афіцыйнага стылю?

Зверыць разважанне

Памятка адрасавана карыстальнікам інтэрнэту, найперш падлеткам. Прыметы афіцыйнага стылю ёсць: нумараваныя пункты, канкрэтныя парады-прадпісанні («Не адказвайце ў каментарыях», «Пазначайце як спам, чорны спіс»). Але ёсць і гутарковыя рысы: «Не карміце троля» (пераноснае значэнне), «не плюсуйце, не мінусуйце», клічны сказ «Ігнаруйце яго!». Таму гэта не чыста афіцыйны тэкст.

Чаму ў законе не напішуць: «Нашы мовы — найвялікшае багацце, якое трэба шанаваць!»?

Зверыць разважанне

Мэта закона — дакладна і аднолькава для ўсіх вызначыць правы і абавязкі. Афіцыйнаму стылю ўласцівы канкрэтнасць і дакладнасць, у ім няма эмацыянальнасці і вобразнасці, словы ўжываюцца толькі ў прамым значэнні. Таму ў законе пішуць: «Дзяржаўнымі мовамі Рэспублікі Беларусь з’яўляюцца беларуская і руская мовы».

Аднакласнік напісаў аб’яву: «Хутка ў нас адбудзецца класная сустрэча гуртка! Прыходзьце ўсе!» Што ў ёй не так?

Зверыць разважанне

Аб’ява не дае дакладных звестак: не названы дата, час і месца, незразумела, каго запрашаюць і хто робіць аб’яву. Слова «класная» — гутарковае, клічнікі надаюць эмацыянальнасць. Правільна: «25 кастрычніка ў 15 гадзін у кабінеце № 8 адбудзецца пасяджэнне гуртка… Запрашаюцца вучні 6-х класаў. Кіраўнік гуртка…»

Падводзім вынікі

6 галоўных высноў

  1. Мэта стылю

    Афіцыйны стыль дае канкрэтныя ўказанні, парады, прадпісанні і паведамляе інфармацыю.

  2. Сфера

    Ён выкарыстоўваецца ў справаводстве, у галіне заканадаўства і права.

  3. Моўныя сродкі

    Характэрныя словы — назвы афіцыйных асоб, устаноў і дакументаў.

  4. Жанры

    Аб’ява, заява; закон, указ, пастанова, загад.

  5. Без эмоцый і вобразаў

    Афіцыйнаму стылю ўласцівы канкрэтнасць і дакладнасць, словы ўжываюцца толькі ў прамым значэнні.

  6. Аб’ява і канверт

    У аб’яве — дата, час, месца і подпіс унізе справа; на канверце адпраўнік — злева ўверсе, атрымальнік — справа ўнізе.

Памятка: разбор па кроках

«Запрашаюцца вучні 5—7-х класаў» → мэта: паведаміць інфармацыю → сродкі: словы ў прамым значэнні, без эмоцый → афіцыйны стыль, жанр — аб’ява.

  1. Вызначы мэту тэксту. Ці дае ён указанні, парады, прадпісанні, ці паведамляе інфармацыю?
  2. Знайдзі сферу і моўныя сродкі. Справаводства, права; назвы афіцыйных асоб, устаноў, дакументаў; словы ў прамым значэнні.
  3. Назаві стыль і жанр. Калі няма эмоцый і вобразаў, а звесткі дакладныя, — гэта афіцыйны стыль: аб’ява, заява, закон, загад.

Цяпер растлумач: Якія прыметы мае афіцыйны стыль і дзе ён выкарыстоўваецца?

Правер сябе · 10 пытанняўАдзін правільны адказ. За кожнае пытанне — 1 бал; максімум — 10.

1. З якой мэтай выкарыстоўваецца афіцыйны стыль?
2. Якая сфера выкарыстання афіцыйнага стылю?
3. Што характэрна для афіцыйнага стылю?
4. Які рад складаецца з жанраў афіцыйнага стылю?
5. Якія мовы з’яўляюцца дзяржаўнымі ў Рэспубліцы Беларусь?
6. Што абавязкова называецца ў аб’яве?
7. Дзе ў аб’яве ўказваюць, хто яе робіць?
8. Які сказ мог быць у аб’яве афіцыйнага стылю?
9. Дзе на канверце пішуць адрас атрымальніка?
10. Калі адзначаецца Дзень Канстытуцыі Рэспублікі Беларусь?
↑

Загрузка прагрэсу…

↑